جاحِظ ، و از تفسير ثَعْلَبى ذكر كرده ؛ و ذيل آن را كه راجع به گفتار أمير المؤمنين عليه السّلام از روايات أهل البيت عليهم السّلام آورده است . « 1 »
بزرگان علماى تفسير از خاصّه و عامّه در تفسير معناى أبّ از سوره عَبَسَ اين روايت را در عدم فهم معناى آن از أبوبكر روايت كردهاند از جمله زَمَخْشَرى « 2 » ، و ابن كثير ، « 3 » وخَازِن ، « 4 » و أبُو السُّعُود ، « 5 » و سُيُوطى « 6 » ، روايت نمودهاند كه علاوه بر آنكه أبوبكر معناى أبّ را نمىدانست ؛ و به آن عبارت مذكور لب گشود ؛ عمر نيز نمىدانست ؛ و در فراز منبر چون اين آيه را قرائت كرد ، اعتراف به جهل خود نموده و تصريح كرد كه : دنبال معناى أبّ گشتن ، تكلّف در قرآن است ؛ و ما مأمور نيستيم كه معناى آن را بدانيم . آنچه را كه از قرآن معنايش را مىدانيد عمل كنيد ؛ و آنچه را كه نمىدانيد معناى آن را به خدا واگذار كنيد ! و ما در اينجا عين ألفاظ سيوطى را مىآوريم :
أبوعُبَيْدَه در فضائل خود ، و عبد بن حميد از إبراهيم تميمى روايت كردهاند كه : از أبوبكر دربارهء گفتار خداوند :
وَ أَبًّا
سؤال شد ؛ او گفت : أىُّ سَماءٍ تُظِلُّنِى ، و أىُّ أرْضٍ تُقِلُّنِى إذَا قُلْتُ فِى كِتابِ اللهِ مَا لَا أعْلَمُ ؟ و سَعيد بن مَنْصُور ، و ابن جرير ، و ابن سَعْد ، و عَبد بن حَميد ، و ابنِ مُنذِر ، و ابن مَرْدَوَيْه ، و بَيْهَقِى در « شُعَب الإيمان » ، و خَطِيب ، و حاكم با تصحيحى كه از حديث كرده است يعنى آن را صحيح شمرده ، از أنَس تخريج كردهاند كه : عُمَر در بالاى منبر اين آيه را قرآئت كرد :
فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا وَ عِنَباً وَ قَضْباً
- إلى قوله (
وَ أَبًّا ،
قَالَ : كُلُّ هَذَا قَدْ عَرَفْتَاهُ ؛ فَمَا الْأَبُّ ؟ ثُمَّ رَفَضَ عَصاً كَانَتْ فِى يدِهِ ؛ فَقَالَ : هَذَا لَعَمْرُ اللهِ هُوَ التَّكَلُّفُ فَمَا عَلَيْكَ أنْ لَا تَدْرِى مَا الْأَبُّ ؛ اتَّبِعُوا مَا بُيِّنَ لَكمْ هُدَاهُ مِنَ الْكِتَابِ فَاعْمَلُوا بِهِ ؛ وَ مَا
هامش
( 1 ) - « مناقب » ، طبع سنى ، ج 1 ، ص 490 و ص 491
( 2 ) - « تفسير كشّاف » ، طبع أوّل ، مطبعهء شرقيه ، ج 2 ، ص 525
( 3 ) - « تفسير ابن كثير » ، طبع دار الفكر ، ج 7 ، ص 216 و ص 217
( 4 ) - « تفسير خازن » ، طبع مطبعهء مصطفى محمّد در مصر ، ج 7 ، ص 176
( 5 ) - « تفسير أبوالسعود » ، طبع مكتبهء رياض در رياض ، ج 5 ، ص 482
( 6 ) - « تفسير الدُّرُّ المنثور » ، ج 6 ، ص 317