عبارت حديث ، لفظ روايت محمّد بن قيس را آورده است « 1 »
و روايت محمّد بن قيس ، روايت مشهورى است كه فقهآء آن را صحيح دانسته و در كتب خود آوردهاند .
و عين عبارت اين روايت را شيخ مفيد در « إرشاد » ذكر كرده است كه :
در هنگامى كه أمير المؤمنين عليه السّلام در يَمَن بودند ، براى قضاوت و محاكمه نزد ايشان خبر زُبيهاى را آوردند كه براى صيد كردن شير حفر نموده بودند ، و شير در آن افتاد ؛ و چاشتگاهان مردم براى تماشاى آن حاضر شدند . بر لب اين حفره مردى ايستاده بود كه قدمش لغزيد ، و خود را به ديگرى گرفت ؛ و آن ديگرى به سوّمى ، و سوّمى نيز خود را به چهارمى گرفت . همگى در زُبْيه افتادند . شير همه را خُرد كرد و شكست ، و هلاك شدند .
أمير المؤمنين حكم كرد كه : أوَّلين كسى كه كه افتاده است ، شكار شير بوده است ( و چيزى از ديه به او داده نمىشود ) و ليكن بر عهدهء اوست كه ثُلْث ديه را به دوّمى بدهد ؛ و بر عهدهء دوّمى است كه دو ثلث ديه را به سوّمى بدهد ؛ و بر عهدهء سوّمى است كه يك ديهء كامل را به چهارمى بدهد .
خبر اين واقعه چون به رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم رسيد ، گفتند : لَقَدْ قَضَى أبُو الْحَسَنِ فِيهِمْ بِقَضَآءِ اللهِ عَزّ وَ جَلَّ فَوْقَ عَرْشِهِ . « 2 » « حقّاً و تحقيقاً أبوالحسن به حكم خداوند عزّ و جلّ كه در بالاى عرش خود قرار دارد ، حكم كرده است . »
و اين روايت را محمّدين ثلاثه ( كلَينى و صدوق و شيخ طوسى ) از حسين بن سعيد ، از نَضْر ، از عاصِم ، از محمّد بن قيس از حضرت أبى جعفر امام محمّد باقر عليه السّلام روايت كردهاند . « 3 »
و ليكن در عبارت آنها اينطور است كه : غَرِمَ أهلُه ثلث الدّية لأهل الثّانى ؛ وَ غَرِمَ أهل الثانى لاهل الثّالث ثُلْثَى الدِّيةِ ؛ وَ غَرِمَ أهلُ الثّالث لاهل الرّابع دِيةً
هامش
( 1 ) - مناقب » ، طبع سنگى ، ج 1 ، ص 487 . و ظاهراً « حَنَش بن معتمر » صحيح است .
( 2 ) - « إرشاد » طبع سنگى ، ص 108 .
( 3 ) - « كافى » ج 7 ، ص 286 ؛ و « من لا يحضره الفقيه » ، ج 4 ، ص 86 و « تهذيب » ج 10 ، ص 239 و با همين عبارت ، مجلسى در « بحار الأنوار » ، طبع كمپانى ، ج 9 ، ص 482 ذكر كرده است .