يَحْذَرُ الْآخِرَةَ
دربارهء أمير المؤمنين عليه السّلام نازل شده است .
وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ
« 1 »
قُلْ
( يا محمَّد )
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ
يعنى صاحبان عقلها و انديشهها . « 2 »
و نُه روايت با سندهاى مختلف از كُلَينى ، و محمّد بن حسن صفّار در « بصائر الدّرجات » ، و احمد بن محمّد بن خالد برقى در كتاب مَحَاسِن ، و از محمّد بن عبّاس آورده شده است كه : حضرت أبوجعفر الباقر ، و حضرت أبوعبد الله الصّادق عليهما السّلام در تفسير اين كريمه گفتهاند :
نَحْنُ الَّذِينَ يعْلَمُونَ ، وَ عَدُوُّنَا الَّذِينَ لَا يعْلَمُونَ ، وَ شِيعَتُنَا اولُوا الالْبَابِ . « 3 »
« ما هستيم آنان كه مىدانند ، و دشمنان ما هستند آنان كه نمىدانند ؛ و شيعيان ما هستند صاحبان عقل و انديشه . »
و حاكم حَسْكانى ، با سند متّصل خود ، اين مفاد از تفسير را از حضرت باقر عليه السّلام آورده است . « 4 »
و شيخ طبرسى به طور إرسال بدون إسناد همين مضمون را ذكر كرده است . « 5 »
و علّامهء طباطبائى ( ره ) بعد از آنكه همين معنى را از « كافى » با سند خود از حضرت باقر عليه السّلام روايت كردهاند ، گفتهاند : اين معنى با طرق بسيارى از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام وارد شده است . و اين از قبيل جَرْى است ( كشش و گسترش مفاد و معناى آيه ، به مصاديق آن ) نه از قبيل تفسير . « 6 »
و نيز حاكم حَسْكانى روايت ديگرى را با سند ديگرى از ابن عبّاس مىآورد كه : مراد از
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ ،
على و أهل بيت او از بنى هاشم هستند ؛ و
هامش
( 1 ) - ظاهراً بايد و يرجوا رحمة ربّه قبل از ذكر نزول آن دربارهء أمير المؤمنين عليه السّلام و بعد از جملهء : و يحذر الآخرة آورده شود . و ليكن چون در نسخهء « غاية المرام » و نيز در خود تفسير على بن إبراهيم ص 575 به طريق مذكور آورده شده بود ، ما هم نيز بدون تصرّف آورديم .
( 2 ) - « غاية المرام » ص 416 ، حديث دوازدهم از خاصّه .
( 3 ) - « غاية المرام » ص 416 ، حديث 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 8 ، 10 و 11 از خاصّه .
( 4 ) - « شواهد التنزيل » ج 2 ، ص 116 ، حديث 805
( 5 ) - « مجمع البيان » ، طبع صيدا ، ج 4 ، ص 491
( 6 ) - « الميزان » ، ج 17 ، ص 260