و نظير اين آيه ، آيه 3 ؛ از سورهء 26 : شعراء است :
لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ
.
« نزديك است كه تو از شدّت غصّه و كثرت اندوهى كه بر ايمان نياوردن اينها مىخورى ؛ جان خود را هلاك كنى » !
سورهء توبه ، در سال نهم از هجرت نازل شده است
پيامبر أكرم « صلّى الله عليه و آله و سلّم » با منافقين با همان حكم إسلامى عمومى دربارهء مسلمانان رفتار مىكردند ، تا عبد الله بن ابَىّ مرد ؛ و پس از آنكه بر جنازهء او نماز خواندند و استغفار نمودند ، آيات واردهء در سورهء توبه وارد شد كه : ديگر براى آنها نماز مخوان ؛ و بر قبر آنان وقوف مكن ؛ زيرا كه آنها به خدا و رسول خدا كافر شده ؛ و در حال فِسق مردهاند :
وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ
. در اينجا حكم به كفر عبدالله بن ابَى و نظائر او شده است ؛ و پيامبر را نهى فرموده است كه ديگر پس از اين بر آنها نماز مخوان ! و همچنين آيه شريفهء
اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ
كه نيز حكم به كفر منافقين شده است بعداً نازل شده است و بنابراين ديگر استغفار نه تنها سودى ندارد ؛ بلكه ممنوع است .
اين دو آيه ، هر دو در سورهء توبه ( أوّلى آيه 84 ، و دوّيمى آيه 80 است ) و سورهء توبه در غزوهء تبوك نازل شده است و آن هم در سنهء نهم از هجرت بود ؛ و از رجب تا رمضان اين سال طول كشيد ؛ و عبدالله بن ابَىّ در ذيقعدهء همين سال مرد ، و مسلّماً اين دو آيه از قرائن و شواهِد به دست آمده ، بعد از مرگ ابن ابَىّ نازل شده است .
معناى اين كه مىگويند : سورهء توبه در غزوهء تبوك نازل شده اين است كه : در همان أيّام و ماههاى قبل و بعد از آن نازل شده است نه اينكه تمام آيات آن يكايك در سفر بوده است ؛ زيرا معلوم است آياتى كه مردم را تهييج و بسيج بر سفر مىكند ؛ قبل از سفر بوده است . مانند آيه
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ
( آيه 38 ) و مانند آيه
إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ