رديف شخص أفضل در زمان رسول الله ، به حساب آورد ؟ ! « 1 » إسحق مىگويد : من قدرى سر به پائين انداخته تأمّل كردم . مأمون گفت : اى إسحق ! نگو : آرى ، مىتوان به حساب آورد ! زيرا اگر بگوئى : آرى ، من در همين زمان خودمان أفرادى را به تو نشان بدهم كه جهادشان و حجّشان و روزهشان و نمازشان و صدقهشان ، بيشتر از آن أفضل در زمان رسول خدا بوده است . « 2 » إسحق مىگويد : گفتم : كلام تو درست است اى أمير مؤمنان ! شخص مفضول در زمان رسول خدا هيچگاه به پايهء أفضل نخواهد رسيد ! مأمون گفت : اى إسحق ! تو نگاه كن به فضائل على بن أبي طالب كه أصحاب
هامش
( 1 ) - همانطور كه امروزه نيز در زبان غير مطّلعين به سير و تواريخ و در أفكار أفراد سطحى بين شايع است كه مىگويند : أبو بكر و عمر خدماتى براى اسلام كردهاند ، خدمات چشمگير و پرابّهت مانند جنگهاى ردّهء أبو بكر و مانند جنگهاى فتوحيّه عمر كه اسلام بواسطهء آنها از جهت وسعت آب و خاك توسعه يافت همينطور در نزد إسحق بن ابراهيم هم مطلب چنين بوده است و مىخواسته است كارهاى شيخين را بعد از رحلت رسول الله آن هم كارهاى چشمگير و پر سر و صدا و پر غوغا را به حساب آورده و آنها را ميزان و معيار فضيلت قرار دهد . مأمون با حصر معيار فضيلت به فداكارى و ايثار در زمان رسول خدا جلوى اين فكر را از استدلال إسحق گرفت و گفت : معيار فقط كارهائى است كه در زمان رسول خدا صورت گرفته است و أمير المؤمنين عليه السلام به قدرى در زمان رسول خدا كارهاى مهم و قدمهاى بلند در اسلام دارند كه نه تنها عمل أبا بكر و عمر بلكه عمل عشرهء مبشّره را هم اگر رويهم بگذارند به أندازهء عمل آن حضرت نمىشود . زيرا اگر بعد از رسول خدا ، قدرت بدست آن حضرت بود ، از كجا كه أعمالى پاكتر و بهتر و وسيعتر انجام نمىدادند ؟ با آنكه بنا به فرض ، خدمات و سوابق او در زمان رسول خدا درخشانتر و عالىتر بوده است . و از اين گذشته ما در زمانهاى بعد از رسول خدا كسانى را مىبينيم كه صورت عملشان از حجّ و جهاد و صلوة و صوم و غيرها بسيار چشمگيرتر بوده است با آنكه به اتّفاق ما و شخص مخالف ، ايشان أفضل از افراد زمان رسول خدا نبودهاند . و على هذا ميزان فضيلت انحصار پيدا مىكند به خلوص و اخلاص در عمل و ايثار و جان بازى در حال شدّت و عسرت ، و تقدّم و استوارى در عمل و پيشقدمى در حال فرار مردم و تنهائى رسول الله ، و حضرت أمير المؤمنين در اين أعمال فرد شاخص و درجهء يك إسلام بودهاند .
( 2 ) - شاهد و مؤيّد اين مطلب آيه 10 از سورهء 57 : حديد است : لا يستوى منكم من أنفق من قبل الفتح و قاتل أولئك أعظم درجة من الّذين أنفقوا من بعد و قاتلوا . « يكسان نيستند افرادى از شما كه قبل از فتح ، انفاق كرده و كارزار نمودهاند ، ايشان درجه و مرتبهشان عظيمتر است از كسانى كه بعد از فتح انفاق نموده و كارزار كردهاند » .