كردند ، خداوند هم به پاداش كفران ، لباس گرسنگى و خوف را در بر ايشان كرده و طعم آن را به آنها چشانيد . »
و بنا بر آنچه گفته شد آيه :
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ ،
تا جملهء
وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً ،
إعلام مىكند كه : مسلمانان از جهت كفّار در امن و امنيّت هستند و از خطر متوجّه از ناحيهء آنها مصون مىباشند . و هيچگونه راهى از فساد و هلاكت از سوى كفّار به سوى مسلمانان باز نخواهد شد مگر راهى كه از سوى خود مسلمانان باز شود . و اين راه بواسطهء كفران نعمتى است كه به اين نعمت تامّه نمايند و اين دين كامل را رها كنند . و در اين صورت خداوند نعمتش را از آنان مىگيرد و نعمت را به نقمت مبدّل مىسازد ؛ و لباس خوف و گرسنگى و پريشانى و ذلّت را پيوسته در بر آنها مىكند .
آرى مسلمانان چنين كردند و خداوند هم چنان كرد . تغيير روش دادند ، و خداوند تغيير نعمت داد . و اگر كسى بخواهد در مقدار صدق اين آيه و مقدار پيشگوئى و إخبار به غيب آن كه از جملهء
فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ
به دست مىآيد مطّلع شود ، كيفيت انحطاط عالم إسلام و مسلمين را در امروز بنگرد و سپس به عقب برگردد و تاريخ را ورق زند و با تحليل حوادث يكى پس از ديگرى به قهقرى برود تا به اصول قضايا و ريشههاى آن بعد از رحلت رسول خدا برسد
فرق معناى كمال و تمام در كمال دين و تمام نعمت
و چون مراد و مقصود از يوْم را دانستيم اينك بايد معناى كمال و تمام را بدانيم . راغب اصفهانى در « مفردات القرآن » گويد : كمَالُ الشّىءٍ حُصُولُ مَا هُوَ الغَرَضُ مِنْهُ - انتهى .
« كمال چيز ، حاصل شدن آن چيزى است كه غرض و منظور از آن چيز است »
وَ تَمَامُ الشّىءِ انّتَهَاؤُهُ إلَى حَدٍ لا يحْتَاجُ إلَى شَىءٍ خَارجٍ عَنْهُ . وَ النَّاقِصُ مَا يحْتَاجُ إلَى شَىءٍ خَارجٍ عَنْهُ - انتهى .
« و تمام چيز ، منتهى شدن آنست به حدّى كه نيازمند به چيزى خارج از خود نباشد . و ناقص ، آن چيزى است كه محتاج به چيزى خارج از خود باشد . »
و براى توضيح اين معنى مىگوئيم : آثار اشياء بر دو قسم است : يك قسم آثارى است كه مترتّب بر شئ مىشود وقتى تمام اجزاء آن موجود باشد بطورى كه اگر يكى از اجزاء مفقود باشد و يا يكى از شرائط نباشد آن اثر مترتّب بر آن چيز