خداوند براى اين دين قائم به امرى معين كند كه در حفظ و تدبير امورش جاى پيامبر بنشيند و امّت را بدان سُنّت ارشاد و هدايت نمايد .
و در اين صورت كه كفّار مشاهده كردند كه : دين از مرحلهء قيام شخصى به مرحلهء قيام به حامل نوعى منتقل شده است ، و در مراحل كمال خود از صفت حدوث پا در مرحلهء بقا مىگذارد ، يأس و نااميدى تمام وجودشان را فرا مىگيرد . اينست إكمال دين و إتمام نعمت .
و بعيد نيست آيه مباركه در سورهء بقره كه اخيراً ذكر شده :
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
چون مشتمل است بر جملهء
حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
اشاره به همين معنى باشد . يعنى أمر خداوند كه بايد برسد و مؤمنان از طمع كفّار خارج شوند همان ولايت أمير المؤمنين على بن أبىطالب است كه بواسطهء آن دين پا در مرحلهء ثبات و بقا مىگذارد .
و شاهد گفتار ما رواياتى است كه دلالت دارد : آيه در روز عيد غدير خمّ كه روز هجدهم از شهر ذى حجّة از سنهء دهم هجرت است دربارهء ولايت على بن أبىطالب نازل شده است . و بنابراين دو فقرهء :
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ ،
و جملهء
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي
با همديگر كمال ارتباط را خواهند داشت ، و هيچ يك از اشكالات سابقه بر اين وجه وارد نخواهد شد .
و چون معناى يأس در آيه دانسته شد ، از اينجا مىتوان فهميد كه :
الْيَوْمَ
ظرف براى
يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا
مى باشد . و تقديم آن به جهت تفخيم أمر روز و تعظيم شأن آنست ، چون دين از مرحلهء قيام شخصى به مرحلهء قيام به قَيم نوعى رفت ، و از صفت ظهور و حدوث ، پا به صفت بقاء و دوام گذارد .
آية شريفهء
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ
، بيان حكم خارجى و تكوينى را مىنمايد كه از جهتى مشتمل بر بشارت و از جهتى مشتمل بر تحذير است ، و دلالت بر تعظيم أمر امروز دارد چون مشتمل بر خير كثير و پر فائدهاى است و آن يأس كافران از دين مؤمنان است . و مراد به الَّذِينَ كَفَرُوا مطلق كفّار است از يهود و نصارى و مَجُوس و وَثَنَين ، به جهت اطلاق لفظ .
مراد از خشيت از خدا ترس در مقام ولايت است
و امّا نهى در
فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ
ارشادى است نه نهى مولوى . و معنايش