مىگفتند ، اطّلاع پيدا كرد ، خداوند جلّ ذكره فرمود : يا محمّد !
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ
فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ
« 1 » .
« اى محمّد ! به تحقيق كه ما مىدانيم كه سينهء تو در اثر گفتار ايشان تنگى مىگيرد ! آنان تو را تكذيب نمىكنند ! و ليكن ستمكاران پيوسته آيات خداوند را انكار مىكنند » ! آرى ايشان بدون حجّت و برهانى كه داشته باشند ، آيات خدا را تكذيب مىكنند . و رسول پيوسته با آنها به مدارا عمل مىنمود ، و تأليف قلوبشان مىفرمود ، و براى غلبه بر بعضى از آنها از بعضى ديگر از آنها كمك مىجست و همينطور تدريجا مقدارى از فضيلت وصىّ خود را براى آنها بيان مىكرد ، تا سورهء أ لم نشرح لك صدرك نازل شد ، در اينجا خدا فرمود :
فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ - وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ
« 2 » .
« و چون فارغ شدى از عبادت بواسطهء انجام عبادتهاى پى در پى ديگر خود را به تعب و مشقّت أفكن ! و به سوى پروردگارت رغبت كن » ! خداوند مىفرمايد : چون فارغ شدى ، پس علم و آيت خود را نصب كن « 3 » ! و
هامش
( 1 ) - مجلسى در « مرآة العقول » گويد : در مصاحف مشهور در سورهء حجر اين آيه است :وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ كُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ، و در سورهء أنعام ، اين آيه است :قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ. و بحث و گفتار در پيرامون آيه مورد استشهاد همان بحث و گفتارى است كه در و لا تحزن عليهم و قل سلام قريبا گذشت . ( مرآة العقول ، ج 3 ، ص 274 ) .
( 2 ) - آيه 7 و 8 از سورهء 94 : انشراح .
( 3 ) - نصبه ينصب نصبا به كسر و ضمّ صاد مضارع و از باب ضرب يضرب ، و قتل يقتل ، و سكون مصدر به معناى بلند كردن و اقامه نمودن و بطور ثابت چيزى را گذاردن است . و نصب ينصب نصبا از باب علم يعلم و فتح صاد مصدر به معناى تحمّل مشقّت كردن و خسته شدن و جدّ و جهد كردن است . و در مصاحف مشهور چون با فتح صاد در مضارع است يعنى : جدّ و جهد كن در عبادت و يا در جهاد .
و امّا بنابراين روايت كه فانصب را به معناى نصب كردن علم و آيت خود يعنى امير المؤمنين عليه السّلام گرفته است ممكن است كه در قرائت مصحف أهل بيت عليهم السّلام به كسر صاد فانصب قرائت شده باشد ، و ممكن است كه ايضا به فتح صاد باشد و تفسيرى كه حضرت باقر عليه السّلام در اين روايت كردهاند بيان حاصل معنى باشد ، و منظور اين باشد كه : به تعب و رنج و مشقّت بينداز نفس خود را در إعلان وصىّ و نصب او به مقام خلافت و ولايت ، به آنچه از منافقان و دشمنان و مخالفان على در اين باره مىشنوى !