ماه خود قرار بده ! و اين ماه را ادامه بده تا رؤيت ديگر ! اين دستورى است ساده و آسان و همگانى و غير قابل تغيير و تحريف و زياده و نقصان .
[ فوائد سال قمرى و مضارَّ سال شمسى ]
اين قسم محاسبهء ماه ، و رؤيت آن در به دو آن ، و سير ماه را در آسمان ديدن ، براى تعيين اوقات قضيّهاى است همگانى ، براى عالم و جاهل ، و رياضى دان و درس ناخوانده ، و منجّم و غير منجّم ، و متمدّن و بدوى ، و حضرى و سفرى تفاوتى ندارد ، و در حساب اشتباه نمىشود .
اگر كسى ساليان دراز مثلا پنجاه سال يا بيشتر در روى كشتى بر روى آب بماند ، و يا بر فراز قلّهء كوه تنها و دور از مردم و اجتماع زيست كند ، و يا در قراء و قصبات ، دور از مجتمع زندگى نمايد ، و يا از كاروان منقطع شود ، و سالها در ميان باديه و بيابان بماند ، باز مىداند ماهش كدام است . و امروز كدام روز از ماه است .
و إسلام كه دين همگانى عالمى و فطرى است ، اينطور مقرّر داشته است ، كه براى تمام أفراد عالم سالها و ماهها بر اصل رؤيت أهلّه و شهور قمريّه ترتيب يابد . و اين به قدرى دقيق و ظريف است ، كه اگر دو نفر مجاهد فى سبيل الله كه نه تقويم همراهشان هست ، و نه منجّمى و نه محاسبى ، چنانچه از هم جدا شوند ، يكى در اين طرف كره در مشرق زمين ، و ديگرى در آن طرف كره در مغرب زمين ، قرار گيرد ، و ساليان دراز هم از هم جدا باشند ، چون به يكديگر برسند ، مىدانند الآن چه روزى از چه ماهى و از چه سالى است . زيرا پيوسته حساب ماهها را با رؤيت هلال دارند ، و حساب سالها را به انباشته شدن هر دوازده ماه دارند ، و حساب روزها را نيز دارند .
و اين قانونى است كه در آن نقصان و زياده پيدا نمىشود ، و نياز به محاسبهء منجّم ندارد ، و قائلين و پيروان آن با يكديگر اختلافى ندارند ، و نياز به جعل و حدس و تقريب و تخمين و قرارداد نيست .
و اين قانونى است كه مىتواند بشر را إداره كند ، و براى تمام عالم در هر شرائط و به هر صورت ، حكم بفرستد ، و همه را متّفقا و متّحدا در تحت يك پرچم و يك تاريخ و يك تقويم در آورد ، و شريعت آسان و همگانى كه رسول خدا بيان فرموده كه : « بعثت على شريعة سمحة سهلة » « 1 » همين است .
هامش
( 1 ) - « خداوند مرا بر تبليغ شريعت آسان و سهل التّناولى برانگيخت . »