إدارى و بازارى ، و هر كارگر و كشاورز داده است « 1 » ، تا جائى كه از بعضى از علماء نيز ديده شده است در إعلانات خود ماههاى باستانى را به كار برده ، و در امضاى خود
هامش
( 1 ) - و نظير اين تغيير را در ساعات دادند ، چون بنابر دخول ماههاى قمرى كه ابتداء آنها خروج قمر از تحت الشّعاع و رؤيت آن بعد از غروب آفتاب است ، اوّل هر ماه قمرى از اوّل شب آن شروع مىشود ، و شب هر روز مقدّم بر روز آن است . و بنابراين ساعت 12 أوّل غروب و ابتداى دخول شب است ، و هر ساعتى كه بگذرد يك ساعت از شب گذشته است فلهذا در شرع مقدّس وارد است كه در ساعت أوّل و يا دوّم و يا سوّم و يا چهارم از شب گذشته ، انسان چه تكاليفى را انجام دهد ، و اين در صورتى است كه مبدأ حساب ساعت را كه اول شب است ساعت 12 يعنى سر دسته قرار دهيم .
در اين صورت أوّلا روشن است كه چند ساعت از شب ما گذشته است ، ساعت 6 يعنى 6 ساعت از شب گذشته است ، و ثانيا در سپيدى روز مىدانيم ما چند ساعت روز داريم ، زيرا ساعت 12 يعنى غروب آفتاب و ابتداى شب ، پس ساعت 5 در روز مىدانيم كه ما 7 ساعت روز داريم و ساعت 9 مىرساند كه ما 3 ساعت روز داريم ، و على هذا ساعت غروب كوك براى تعيين مقدار شب و تعيين مقدار روز بسيار ساده و مفيد است ، و مسلمان كه مىخواهد از شب خود استفاده كند و از روز بهرهمند شود مىداند چقدر از شب گذشته است و چقدر به روز باقيمانده است .
و امّا ساعتهاى زوالى ( ظهر كوك ) شب و روز را نشان نمىدهند ، آنها فقط نصف شب و نصف النّهار را نشان مىدهند ، در صورتى كه مبدأ كار ما از أوّل غروب است ، مبدأ نصف شب به چه درد ما مىخورد ؟ و علاوه ساعت 1 يعنى يك صبح ، در حالى كه از أوّل شب ما چند ساعت بيشتر گذشته است و ساعت 1 ساعت 1 نخواهد بود ، براى مسلمان صبح عبارت است از أوّل فجر صادق و يا از أوّل آفتاب و از آن به بعد روز او شرع مىشود ، نه از ساعت نصف شب . مبدأ نصف شب براى كسانى است كه بين شب و روز و ابتداى هر كدام و انتهاى هر كدام فرقى نمىگذارند ، و فقط اجمالا 24 ساعت خود را به 2 دوازده ساعت به مبدأ نصف النهار و نصف اللّيل تقسيم كردهاند ، مانند اقوام غير مسلمان . و در اين صورت از ساعت 12 شب به بعد متعلّق به فرداى آن روز بوده و نصف از شب بعد از آن روز تا ساعت 12 نيز متعلّق به همان روز است . يعنى هر روز تمام ، دو نيمه شب در جلو و عقب دارد فلهذا مىگويند : شب سهشنبه و سهشنبه شب يعنى شب پيش و شب بعد ، ولى براساس ماههاى قمرى كه حتما هر روز يك شب تمام دارد ، و آن شب پيوسته قبل از آن روز مىباشد ، اشتباهى هم رخ نمىدهد ، شب سهشنبه يعنى شب پيش از روز سهشنبه ، و شب چهاردهم رمضان يعنى شب بعد از روز سيزدهم رمضان و هكذا ، تمام احكام و تكاليفى كه براى شبها مقرّر شده است براى شبهاى قبل از روز بوده و ابتداى آن دستورات از اول شب است ، يعنى ساعت 12 سردستهء غروب كوك .
ولى چون ساعتهاى ظهر كوك در كشورهاى غربى مرسوم بود ، كمكم حكومتهاى مسلمانان براساس ساعت گرنويچ كه زوالى است ، ساعتهاى خود را ميزان كردند ، و ملّتها نيز رفته رفته از حكومتها پيروى نمودند ، و براى استماع راديو و غيره كه به ساعات زوالى بود ، و براى فرستادن أطفال خود به مدرسه ، و براى رفتن به إدارات ، ساعتهاى منازل خود را نيز ظهر كوك نمودند . در صورتى كه براى آنان از ساعت غروب كوك منافع بيشترى حاصل بود .
ساعت ظهر كوك را ساعت فرنگى كوك ، و يا ساعت انگليزى ، و ساعت غروب كوك را ساعت شرعى مىناميدند .