مَنْ يَشاءُ
و خودش فرموده : است : نور او نورى است كه آسمانها و زمين از آن روشن شده است .
آنگاه براى نور خود ، دو حجاب قرار داده است ، آن دو حجاب نيز از نور هستند ، و از نور خدا روشن مىشوند ، و آسمانها و زمين نيز از آنها روشن مىشوند . يكى از آن دو حجاب ، مشكاة است كه نورش كمتر است ، و از آنچه در درون آن است كسب نور مىكند ، و آن چيز درونى ، شيشهاى است كه با مصباح روشن مىشود .
پس مصباح ، نور بخش به شيشه و زجاجهء درخشانى است كه خود در داخل آن قرار دارد ، و زجاجه نورش از مشكاة بيشتر و قيّم نور آنست . و شايد نور زمين از مشكاة باشد ، و برتر از آن نور آسمانها از زجاجه باشد زيرا مىفرمايد :
يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ
( آيه 5 ، از سورهء 32 : سجده ) .
« خداوند تدبير أمر را از آسمان به سوى زمين مىكند ، و سپس آن أمر به سوى خدا عروج مىنمايد » .
در اين آيه شريفه ذكرى از ماوراء آسمانها و زمين به ميان نيامده است ، تا دانسته شود نورش از كجاست ؟ و نه ذكرى از خصوصيّات چراغ و مصباح شده است ، غير از آنكه فقطّ فرموده است : از روغن زيتونى كه درخت مباركى است ، و شرقى و غربى نيست ، تا آنكه برخى از اوقات آفتاب بر آن بتابد ، و در بعضى ديگر نتابد ، و در نتيجه ثمره و ميوهاش شاداب نباشد ، بلكه پيوسته از نور شمعى عالم بهرهمند مىشود ، و بهترين ميوه را مىدهد ، مىباشد .
و غير از آنكه فرموده است : روغن اين چراغ پيوسته نور مىدهد ، گر چه آتش به آن برخورد نكند .
و سپس فرموده است : مثال اين مشكاة با آنچه در درون آنست همگى در خانههائى هستند كه خداوند اذن داده است كه رفيع القدر و المنزله باشند ، و هر صبح و شام كه كنايه از دوام و پيوستگى است ، مردان خدا كه هيچ امرى از امور دنيا ، آنان را از نماز و زكات و اعمال صالحه منع نمىكند ، در آن تسبيح خدا گويند .
ارى اين رجال اولياى خدا هستند ، زيرا آنان را چنين معرّفى مىكند كه : آنان از ياد خدا غافل نيستند ، و از عمل صالح غافل نيستند ، و هيچگاه از ذكر خدا و ياد خدا محجوب نمىباشند ، و به غير خدا التفات ندارند ، بلكه فقطّ توجّهشان به