چقدر خوب و عالى اين آيه مباركه ، اين حقيقت را مبّين و روشن مىسازد ، كه يگانه راه ولايت ، ذكر خدا ، و ياد خداست . و غفلت از ياد خدا و ذكر خدا موجب انغمار در وادى ضلالت است :
فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا * ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى
. « 1 » « پس ( اى پيغمبر ) روى گردان و اعراض كن ، از آن كسى كه از ذكر ما روى گردانيده است ! و غير از حيات و زندگى دنيا چيزى را نخواسته و اراده ننموده است ! اينست نهايت بلوغ علمى ايشان ! بدرستى كه پروردگار تو داناتر است به آن كسى كه از راه او گمراه گرديده است ، و داناتر است به آن كسى كه در راه او ، راه را يافته است » .
اوّلا در اين آيات مىبينيم كه : زندگانى پست ، و غرور دنيوى ، و انغمار در شهوات ، و افكار باطله ، و آراء كاسده را ملازم با اعراض از ياد خدا و ذكر خدا مىداند .
و ثانيا مىفهماند كه : نهايت بلوغ علمى بطور مطلق در اين توقّفگاه نيست ، بلكه اين توقّفگاه نهايت بلوغ علمى و انديشهء فكرى اين كوتهنظران است ، و افرادى كه به ذكر خدا پيوسته متذكّرند ، نهايت بلوغ علمى آنان جاى ديگر و در محلّ ديگرى خواهد بود .
و ثالثا مىرساند كه : اين افراد ، گمراه مىباشند ، و خداوند به گمراهان و گمگشتگان از راه او عالم و از احوال آنها مطّلع است ، و نيز مىرساند كه : غير اين دستهء غافل از ذكر خدا ، آن دسته كه به ذكر خدا متوجّهند ، آنان راه يافتگانند ، و خداوند به احوال ايشان نيز عالم است ، و بنابر اين به خوبى و روشنى ، اين آيه مىرساند كه : گمراهى از راه خدا در اثر غفلت از ذكر خدا ، و راه يافتگى به راه خدا ، در اثر ذكر خداست . پس ذكر خدا موجب سلوك و رسيدن به مقصود و مقام ولايت است .
و آيات سورهء التكاثر نيز به خوبى مىرساند كه : توجّه به كثرات اين عالم ، انسان را از لقاء محبوب ، و از بهشت نعيم لقاء و ولايت محروم مىكند ، و بنابر اين
هامش
( 1 ) - سورهء نجم : 53 - آيه 29 و 30 .