صالح و تقواى الهى ، تدريجا ايمان قوى و قوىتر مىگردد ، تا رفته رفته حجابهاى نفسانى كه بين بنده و حضرت حقّ - جلّ و عزّ - وجود دارد ، ضعيف مىگردد ، و تارها و رشتههاى علائق به مشتهيات مادّى و افكار و هواجس جسمانى رقيق و نازل مىگردد ، تا كم كم در اثر مداومت بر آن ، حجابها يكسره پاره مىشود ، و رشتههاى علائق به كلّى گسيخته مىگردد ، و بين بنده و پروردگارش هيچ حجابى باقى نمىماند . اينست معناى ولايت ، و كيفيّت ارتقاء به آن مرتبه إجمالا .
در اين صورت ولايت چون قائم به هر دو موضوع است : خداوند و بندهء خدا ، لذا در اينجا خداوند را ولىّ و مؤمن را هم ولىّ گويند ، خداوند از نظر ربوبيّت و فاعليّت ، و بنده از نظر عبوديّت و پذيرش و قابليّت . و اين است ولايت إلهيّة ، چون اين رفع حجاب بين بنده و حضرت معبود واقع مىشود .
در مقابل ولايت شيطان ، كه بين شخص متجاوز و معصيت كار و بين او ، حجابى نمىماند ، و شيطان مدير و مدبّر و متصرّف در امور او مىشود ، و هر گونه حجاب بين او و شيطان برداشته مىشود ، شيطان يكسره فاعل ، و اين مسكين ، پيوسته قابل ، شيطان ولىّ اوست . و او ولىّ شيطان است .
و البتّه اين زيان بزرگى است كه شيطان ولىّ كسى شود ، و بواسطهء يگانگى و اتّحاد با او ، صاحب تصرّف در شئون او شود .
وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً
« 1 » .
« و هر آنكه شيطان را براى خود به عنوان ولايت ، ولىّ قرار دهد ، و خداوند را ولىّ خود قرار ندهد ، حقّا كه به زيان و خسران روشن و آشكارى دست آزيده است » .
قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ * فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ
« 2 » .
« بگو ( اى پيغمبر ) پروردگار من أمر به قسط و عدل نموده است ، و اينكه صورتها و چهرههاى خود را در نزد هر سجدهگاهى بگذاريد ، اقامهء سجده كنيد ، و
هامش
( 1 ) - سورهء نساء : 4 - آيه 119 .
( 2 ) - سورهء اعراف : 7 - آيه 29 و 30 .