آن زن بدون صلاحديد او ، مستبدّا ، خود ، با رأى خود ، به نكاح اقدام كند ، و جمع ولىّ ، أولياء است .
ولىّ يا فعيل است به معناى فاعل ، يعنى كسى كه طاعات او نسبت به خدا ، بدون تخلّل عصيان و فاصله شدن گناه ، پى در پى بوده باشد ، و يا به معناى مفعول است ، يعنى كسى كه فضل و احسان خداوندى پى در پى و بدون فاصله بر او ريزش نموده است .
و در « لسان العرب » آنچه را كه ما در اينجا از « نهايهء » ابن اثير ، و از « تاج العروس » آوردهايم ، بعينه آورده است ، و لذا از تكرار آن خوددارى مىكنيم .
و راغب اصفهانى در « مفردات » گويد : الولاء و التّوالى أن يحصل شيئان فصاعدا حصولا ليس بينهما ما ليس منهما .
« ولاء و توالى به معناى آنست كه : دو چيز و يا بيشتر از آن طورى قرار گيرند و واقع شوند كه بين آن دو چيز غير از آنچه از خود آن دو چيز است نبوده باشد .
و بدين مناسبت از ولآء و توالى براى قرب مكانى و قرب نسبى و قرب دينى و قرب صداقت و دوستى و قرب نصرت و يارى و قرب اعتقاد استعاره مىآورند .
و ولايت با كسره به معناى نصرت ، و ولايت به فتحه به معناى متولّى شدن در امور است ، و گفته شده است كه ولايت و ولايت همانند دلالت و دلالت هستند ، كه حقيقت آن متولّى شدن بر امر است .
و ولىّ و مولى هر يك از آن دو در اين معنى استعمال مىشوند ، و بنابر اين در معناى فاعلى ، موالى و در معناى مفعولى ، موالى گفته مىشود .
به مؤمن ولىّ الله گفته مىشود ، و ليكن مولى الله وارد نشده است ، و گاهى گفته مىشود ، الله تعالى ولىّ المؤمنين و مولاهم « خداوند متعال ولىّ مؤمنان و مولاى ايشان است » .
امّا از نوع اوّل ( يعنى به معناى فاعل ) اين آيات است : 1 -
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا
2 -
إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ
3 -
وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ .
4 -
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا .
5 -
نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ .
6 -
وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى
7 -
قُلْ يا