خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ
( آيه 103 ، از سورهء 9 : توبه ) .
« ( اى پيغمبر ) از أموال ايشان صدقه را برگير ، تا بدين وسيله آنان را تطهير و تزكيه بنمائى ، و بر آنان دعا كن ، زيرا كه دعاى تو موجب سكونت خاطر ايشان است » .
اين آيه دلالت دارد بر آنكه زكات مصطلح نيز از افراد صدقه است ، و به آن زكات گويند كه چون صدقه ، مطهّر و مزكّى است ، و كم كم لفظ زكات در صدقهء مصطلحه و زكات معمولى بواسطهء كثرت استعمال رائج گرديده است « 1 » .
9 - او مىگويد : ما قبول نداريم كه ولايت وارد در آيه ، عموميّت نداشته باشد ، و قبول نداريم كه كلمهء انّما براى حصر است ، چون خدا مىفرمايد :
إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ
« 2 » .
« مثل زندگانى دنيا همچون آبى است كه ما از آسمان فرود آورديم » .
و شكّ نيست كه زندگانى دنيا امثالى غير از اين را دارد . و نيز خدا مىفرمايد :
إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ /
« 3 » .
« حيات و زندگى دنيا بازى و لهو است » .
و شكّ نيست در اينكه لعب و لهو گاهى در غير زندگى دنيا حاصل مىشود « 4 » .
پاسخ : تمام ائمّهء أدب و لغت و شعر تصريح كردهاند كه كلمهء إنّما براى حصر است ، و به منزلهء لا و الّا است و إنّما زيد كريم معناى آن اين است كه : ما زيد إلّا كريم « زيد نيست مگر كريم » « 5 » ، و كلام فخر رازى از حقيقت بسى به دور افتاده است ، و
هامش
( 1 ) - توضيح آنكه : تمام افراد زكات ، صدقه است ، و هر صدقه زكات است ، و چون صدقه تزكيه كننده است آن را زكات گويند و بعدا كم كم است زكات براى آن نوع صدقهء واجب به عنوان علم در عرف متشرّعه استخدام شد .
( 2 ) - آيه 24 ، از سورهء 10 : يونس .
( 3 ) - آيه 36 از سورهء 47 : محمّد .
( 4 ) - « تفسير فخر رازى » طبع دار الطباعة العامرة ، بيست جلدى ، ج 3 ، ص 619 تا ص 622 .
( 5 ) - و لطيفه اينجاست كه در همان شاهدى كه فخر رازى آورده است . بجاى كلمهء إنّما در آيات ديگرى لفظ ما و إلّا آمده است ، همچون آيه 32 از سورهء 6 : انعام :وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ، و در آيه 64 از سورهء 29 : عنكبوت :وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ. « اين زندگى دنيا نيست مگر لهو و بازى » .