منكرند نخواهد بود .
نقد و بررسى اقوال مختلف درباره
مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ
امّا مراد از
وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ
« و كافى است براى گواه بودن بين من و شما گواهى كسى كه در نزد او علم كتاب است . »
بعضى گفتهاند كه مراد خود خداست ، و فخر رازى اين قول را نسبت به حسن بصرى و سعيد بن جبير و زجاج داده است . « 1 » و زمخشرى « 2 » و فخر رازى « 3 » از حسن بصرى نقل كردهاند كه او گفته است : لا و الله ما يعنى الا الله « سوگند به خدا كه خدا در اينجا خودش را قصد كرده است . » و سيوطى گويد كه : ابن جرير و ابن منذر و ابن ابى حاتم از مجاهد تخريج حديث كردهاند كه او گفته است : مراد خود خداى عزّوجّل است . « 4 »
اين احتمال صحيح نيست ، چون اوّلًا خلاف ظاهر عطف است كه دلالت بر مغايرت دارد ، و ثانياً عطف صفت بر ذات غلط است ، و همانطورى كه فخر رازى گويد : صحيح نيست كه بگوئيم : شهد بهذا زيد و الفقيه « به اين امر زيد و فقيه گواهى دادند . » و مراد از فقيه خود زيد باشد ، بلكه بايد گفت : زيد فقيه شهادت داده است . « 5 »
و علّامهء طباطبائى به اين معنى تصريح كردهاند و گفتهاند كه : از همين جهت زمخشرى عبارت حسن را تأويل كرده و جملهء اوّل را به جمله صفتيّه تبديل كرده است و گفته : كفى بالذى يستحق العبادة و بالذى يعلم علم ما فى اللوح المحفوظ الا هو شهيدا بينى و بينكم . « 6 » يعنى كافى است آن كسى كه مستحق عبادت است و آن كسى كه علم لوح محفوظ را دارد آنكه گواه بين من و شما باشد . » و در اينجا به جاى لفظ جلالهء « الله » كه دلالت بر ذات مىكند لفظ الذى يستحق العبادة
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى جلد 19 ص 70 . و در تفسير مجمع البيان ج 3 ص 301 اين قول را نسبت به حسن و ضحاك و سعيد بن جبير داده و فرموده است كه زجاج اختيار كرده ، و شاهد بر اين ، قرائت كسى است كه اين طور خوانده : و من عنده علم الكتاب يا و من عنده علم الكتاب . و در تفسير كشاف ج 2 ص 536 گويد : قرائت كسى كه من را به كسر خوانده قول حسن را تقويت مىكند ، اى من لدنه علم الكتاب . يا آنكه علم فعل مبنى للمفعول باشد ، اىمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ .( 2 ) . تفسير كشاف ج 2 ص 536 .
( 3 ) . تفسير فخر رازى جلد 19 ص 70 . و در تفسير مجمع البيان ج 3 ص 301 اين قول را نسبت به حسن و ضحاك و سعيد بن جبير داده و فرموده است كه زجاج اختيار كرده ، و شاهد بر اين ، قرائت كسى است كه اين طور خوانده : و من عنده علم الكتاب يا و من عنده علم الكتاب . و در تفسير كشاف ج 2 ص 536 گويد : قرائت كسى كه من را به كسر خوانده قول حسن را تقويت مىكند ، اى من لدنه علم الكتاب . يا آنكه علم فعل مبنى للمفعول باشد ، اىمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ .( 4 ) . الدّرّ المنثور ج 4 ص 69
( 5 ) . تفسير فخر رازى جلد 19 ص 70 . و در تفسير مجمع البيان ج 3 ص 301 اين قول را نسبت به حسن و ضحاك و سعيد بن جبير داده و فرموده است كه زجاج اختيار كرده ، و شاهد بر اين ، قرائت كسى است كه اين طور خوانده : و من عنده علم الكتاب يا و من عنده علم الكتاب . و در تفسير كشاف ج 2 ص 536 گويد : قرائت كسى كه من را به كسر خوانده قول حسن را تقويت مىكند ، اى من لدنه علم الكتاب . يا آنكه علم فعل مبنى للمفعول باشد ، اىمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ .( 6 ) . تفسير كشاف ج 2 ص 536 .