مسلمين بايد اطاعت بنمايند .
از آنچه ذكر شد به دست آمد كه با وجود آن كه اطاعت رسول خدا در حقيقت اطاعت خدا است چون خدا اطاعت رسول اللّه را لازم شمرده است كما قال :
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ
« 1 » در عين حال اطاعت از خدا يك معنائى دارد و اطاعت از رسول خدا معناى ديگرى . بر مردم لازم است از خدا اطاعت كنند راجع به دستورات قرآن مجيد ، و از رسول خدا راجع به آنچه كه در خصوصيّات احكام آن حضرت بيان مىكند و عنوان تشريع دارد و راجع به مصالح مسلمين در آراء شخصيّه و فرامين آن حضرت آنچه را كه جنبهء تشريع ندارد ، و شايد همين جهت سرّ آن باشد كه خداوند با دو لفظ
« أَطِيعُوا »
مؤمنين را امر به پيروى كرده است و اطاعت خدا را از اطاعت رسول خدا جدا شمرده است نه از جهت آن كه بعضى از مفسّرين گفتهاند كه اين تكرار به جهت تأكيد است ، چون در اينجا اگر تكرار نمىشد بهتر تأكيد را مىرسانيد از نقطة نظر اقتران اطاعت خدا و رسول خدا كه افادة وحدت اطاعت را در دو مقام مىنمود .
حدود اختيارات أُولواالامر
امّا أُولواالامر مسلّماً منصب تشريع را ندارند « 2 » و مانند رسول خدا مفصّل و مشرِّع احكام اجماليّهء قرآن نيستند بلكه ميان مسلمين مبيّن احكام و مبلّغ آيات ، طبق تشريع رسول خدا خواهند بود ؛ و نيز در امور مسلمين داراى رأى و نظر بوده و در قضاء و مرافعات و ساير جهات اجتماع كه احتياج به رأى رئيس براى تنظيم امور و دفع مشكلات و خطرات وارده و جلب منافع عامّه دارد مردم بايد از آنها پيروى كنند و اطاعت آنها از اين جنبه در رديف اطاعت رسول خدا از اين جنبه مىباشد و لذا اين دو اطاعت را با يك لفظ
« أَطِيعُوا »
بيان فرموده
وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
. و بنابر اين
هامش
( 1 ) سوره النّساء : 4 - آيه 64 .
( 2 ) در تفسير « الميزان » ج 4 ص 437 روايتى را نقل مىكند كه شاهد بر اين مدعا است ، مىفرمايد : و فى تفسير العياشى عن عبداللّه بن عجلان عن ابيجعفر عليه السّلام فى قوله :أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْقال : هى فى على و فى الأئمّة جعلهم اللّه مواضع الانبياء غير انهم لا يحلون شيئاً و لا يحرمونه