دلالت دارد بر آنكه أُولواالامر از خود مردماند و البتّه در اين شكّى نيست كه ائمّه معصومين از جنس بشرند نه از جنس ملائكه يا غير آن
اشكال دوم : آنكه لفظ أُولواالامر جمع است و البتّه جمع دلالت دارد بر آنكه مسمّاى اين لفظ داراى كثرت و تعدّدى است ، و اگر بخواهيم آنها را بر ائمه معصومين حمل نمائيم چون در هر زمان يك نفر از آنها بيشتر امام نيستند لازمهاش آن است كه لفظ جمع را حمل بر مفرد نموده باشيم و اين خلاف ظاهر است
. پاسخ : آنچه خلافت ظاهر است آنست كه لفظ جمع را بگوئيم و معناى مفرد را قصد كنيم و ليكن در آيه شريفه چنين نيست . أُولواالامر دوازده امام معصوم هستند و اطلاق لفظ جمع بر آنها بدون اشكال است و لازم نيست كه در صحّت استعمال لفظِ جمع تمام افراد آن فعلًا موجود باشند ، بلكه اگر يكى پس از ديگرى بوجود آيند لفظ جمع كه منحلّ به آحاد و افرادى است بر آنها منطبق خواهد شد . مثل آنكه مىگوئيم : شاگرد مدرسه بايد كلاسها را طى كند ، مسلّماً كلاسها لفظ جمع است ولى طى نمودن آنها در يك زمان نيست بلكه يكى پس از ديگرى است ، و نظير اين گونه استعمال در ميان مردم بسيار است . مىگويند : از رؤساى خود پيروى كن ، با آن كه در هر زمان يك رئيس بيش نيست و در قرآن مجيد از اين گونه جمعها بسيار است .
فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ
« 1 » « از تكذيب كنندگان پيروى منما . »
فَلا تُطِعِ الْكافِرِينَ
« 2 » « از كافران اطاعت مكن . »
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى
« 3 » « بر نمازهاى خود مواظبت بنمائيد . »
إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا
« 4 » « ما از رؤساء و بزرگان خود اطاعت نموديم . »
وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ
« 5 » « بالهاى محبّت و لطف خود را براى مؤمنين بگستران . »
در اين آيات معلوم است كه انسان در زمان واحد تمام نمازها را نمىخواند و از همهء بزرگان و رؤساء در وقت واحد پيروى نمىكند و بال خود را براى تمام مؤمنين در زمان واحد نمىگسترد بلكه اين جمعها منحلّ به افرادى است عديده و در هر زمان كه يكى از آنها مصداق پيدا نمود آن تكليف بر او بار مىشود . آيه
هامش
( 1 ) سوره قلم : 68 - آيه 8 .
( 2 ) سوره فرقان : 25 - آيه 52 .
( 3 ) سوره بقره : 2 - آيه 238 .
( 4 ) سوره احزاب : 33 - آيه 67 .
( 5 ) سوره حجر : 15 - آيه 88 .