نزاع عَلَمين آيَتَين : سيّد أحمد كربلائىّ و شيخ محمّد حسين اصفهانىّ بر وحدت وجود
نزاع در ميان دو آيت خداوندى ، دو فقيه عالم علم ، دو مرجع بزرگ حكمت و عرفان ، آيتالله على الإطلاق و نور الله فى ظلمات الارض : آقا سيّد أحمد كربلائى طهرانى أفاض اللهُ علينا من بركاتِ تربتهِ ، و محقّق مدقّق عالىمقام ، فيلسوف زمان و حكيم بىشبهه و گمان : آقا حاج شيخ محمّد
هامش
بنا بر أصالة الوجود ، و وحده الوجود ، و تشخّص وجود ، يك وجود قديم است و بس ؛ كه مستقلّ و ذى اثر است . موجودات ممكنه ، موجودات ظلاليّه و تبعيّه و مرآتيّه و آيتيّه و مجازيّه و غير مستقلّه و تعيّنيّه مىباشند . پس نورى گرچه فىالجمله باشد ، از خود ندارند . نور خداست كه در اين محدود بدين مقدار تجلّى كرده است . موجودات غير از مرائى و مجالى و مظاهر چيز دگرى نمىباشند .إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ[ 1 ]
اين تعيّنات اسمهائى مىباشند كه شما بر رويشان گذاشتهايد ! اسمها را برداريد ، غير از خدا چيزى نيست .
بارى ، در امثال اين مقام اگر بر شعر شيخ عراقى متمثّل شويم ، شايد بهتر باشد :آفتابى در هزاران آبگينه تافته * پس به رنگ هر يكى تابى عيان انداخته
جمله يك نور است ليكن رنگهاى مختلف * اختلافى در ميانِ اين و آن انداخته [ 2 ]اگر بخواهيم درست تمثيل نمائيم ، فرض كنيد : در نقاط مختلف جهان ايستگاههائى ( استسيون ) نصب كنند تا نور خورشيد را گرفته ، و همان نور را در شب در چراغهاى مختلف بروز و ظهور داده باشند . در اينجا اگر خورشيد از زير افق سر برآرد و طلوع كند ، ديگر اين ايستگاهها اثر وجودى ندارند . اين نور چراغها همانند سائر انوار مشعشعه از شمس بر روى زمين ، خودى از خود و وجودى از خود ندارند ، مگر همان يك شعاع وحدانى آفتاب عالمتاب . اين چراغها اسير ميان بود و نابود نمىباشند ؛ بلكه در اين صورت نابود صِرف هستند - [ 1 ] صدر آيه 23 ، از سوره 53 : النّجم - - [ 2 ] لمعه 15 ، از « لمعات » عراقى ، ص 389 -