« و به هيچ وجه من الوجوه نه اندك ضررى را ، و نه اندك منفعتى را ، و نه اندك مرگى را ، و نه اندك زندگانى را ، و نه اندك بعث و برانگيختگى پس از مرگ را ، ايشان براى خودشان دارا نيستند . »
و اين معنى همان چيزى است كه از خداى تعالى وحدت عدديّه را نفى مىكند . زيرا اگر خداوند واحد عددى بوده باشد ، يعنى موجودى باشد كه ذاتاً انعزال از احاطهء به غير خودش از موجودات داشته باشد ، صحيح مىباشد در آن فرض براى عقل كه مانند او كه دوّمى او باشد در خارج فرض كند ؛ چه آنكه آن چيز در خارج جائز التّحقّق باشد و يا غير جائز التّحقّق . و نيز صحيح مىباشد عقلًا اينكه او فى حدّ نفسه متّصف به كثرت باشد و اگرچه در فرض وقوع خارجى ممتنع التّحقّق باشد ؛ درحالىكه مىبينيم خداوند اينگونه نمىباشد . ( پس واحد عددى نيست . )
پس معنى آنكه خداى تعالى واحد است ، آن مىباشد كه از جهت وجود به حيثيّتى است كه محدود به حدّى نمىباشد ؛ تا اينكه در پشت اين حدّ امكان داشته باشد فرض ثانى براى او بشود . و اينست معنى قوله تعالى :
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ * وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ .
« 1 »
« بگو : اوست الله احد . الله تو پُر است . نزائيده است و زائيده نشده است . و احدى براى وى شريك و همتا نيست . »
هامش
در « أقرب الموارد » آمده است : نَشَرَ الثَّوبَ و الكتابَ ( ن ) نشر : بسطَهُ خِلافُ طَواهُ . و - اللهُ المَوتَى نَشراً و نُشوراً : أحياهم فكأنّهم خَرجوا و نُشروا بَعدَ ما طُووا . و - الموتى : حَيّوا فهم ناشرون ؛ لازمٌ متعدٍّ .
( 1 ) با ضميمهءبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِاوّل آن ، تمام سورهء 112 ، از قرآن مجيد است .