آن يك قطره شروع به باريدن كردهاند .
13 - و از محلّ طلوع و ظهور من ، يعنى حضرت عالم وجود كه جملهء انوار از آثار اوست ، و حكم مبدئيّت و ظهور و اظهار و تربيت و تقويت همهء عالم به حكم ايجاد بر آن مترتّب مىباشد ؛ جميع نور بسيط كه آفتاب است و بر جهان و تربيت و بقاء و نشو و نما سيطره دارد ، به مثابهء يك درخشش و شعله زدنى است ؛ و از آبشخوار درياى بيكران و غير متناهى علم محيط من ، اين بحر محيط كه پيرامون ربع مسكون درآمده است ، فقط همچون يك قطره مىباشد .
14 - پس همگى ظاهر اين صورت اجمالى و تفصيلى من ، تا برسد به جميع قوى و اجزاء و كلّيّات و جزئيّات و أعراض و جواهر و اجسام و اسماء و اوصاف آن ، طالب و متوجّه مىباشد به همگى باطن من كه مقام احديّت جمع من است . در احديّت همه بر همه مشتمل و مغايرت و غيريت زائل . اين ظاهر نيز به همين صفت موصوف است ؛ هر شأنى از شئون و هر اسمى از اسماء باطن من نيز عنان هر جزئى از اجزاء و هر قوّهاى از قواى اين صورت ظاهر مرا گرفته است ، و به آن مقام باطن مىكشد تا به كلّيّت خودش متحقّق گرداند .
در اين دو بيت اخير تقرير كيفيّت احاطهء ذاتى و احاطهء حكمى را مىكند ؛ در بيت اوّل ذاتى و در بيت دوّم حكمى .
15 - و كسى كه در بالاى جهت زير باشد بهطورىكه تمام جهت بالا در زير او باشد ، تمام جهتها و وجهههاى عالم وجود به سوى جانب و وجه هدايتكننده و راهنماى وى با حالت خضوع و استكانت متوجّه مىشوند ؛ و در حال ذلّت و انفعال به سر مىبرند .
اين بيت معنى احاطهء
وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ
« 1 » است و معنى و مفاد
هامش
( 1 ) آيه 20 ، از سورهء 85 : البروج : « و خداوند از پشت سرشان بر آنان احاطه دارد . »