اين دو گروه در دنيا ميانشان فرقى احساس نمىشود ؛ به جهت آنكه سيطره در دنيا بر اساس اسباب عالم تكوين مىباشد ، بحسب نفع و ضررى كه به اذن و اجازهء خدا مىرسانند .
بنابراين فرقى در ميان نخواهد بود مگر آنكه خداوند جدايى بياندازد ميان اين دو دسته را ، پس از رجوعشان به سوى خود از روى عدل ؛ محسنينِ مؤمنين را ثواب نيكو ، و كفّار زشت كردار را پاداش بد بدهد از جهت تلذُّذاتى كه بدانها مُلْتَذّ شوند ، و يا الم و دردهائى كه بدانها متألّم گردند .
بناءعلىهذا ، اين حجّت و برهان اعتماد دارد بر تمايز دو فريق به سبب ايمان و عمل صالح ، و به سبب كفر و كردار نكوهيده ؛ و نيز اعتماد دارد بر قول خدا كه مىگويد :
بِالْقِسْطِ
. اين مطلب را داشته باش كه بر ظاهر اين تقريرْ ، قول خدا :
لِيَجْزِيَ
متعلّق مىشود به قول او :
إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً .
و ممكنست قول او :
لِيَجْزِيَ
- تا آخر آيه ، متعلّق باشد به قول او :
ثُمَّ يُعِيدُهُ
؛ و كلام خدا در سياق تعليل و اشاره به حجّت واحدى بوده باشد كه همان دوّمين حجّتى است كه ذكر شد . و از جهت ظهور لفظى احتمال اخير اقرب است . »
و در تفسير كلام خداى تعالى :
إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها
- تا پايان دو آيه ، فرمودهاند :
شروع است در بيان آنچه بر دعوت پيشين - كه با گفتارش :
ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ
، ذكر شده است - متفرّع مىگردد ؛ از جهت عاقبت امر در استجابت او و ردّ او ، و از جهت طاعت او و عصيان او .
بنابراين خداى سبحانه ابتدا نمود به حال كافران به اين أمر و فرمود :
إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها وَ الَّذِينَ هُمْ