نقل كرده است ، « 13 » و در سقف دلالتى بر سلامتى و امنيت است .
از مصداقهاى آشكار و نزديك براى اين كلمه ، طبقه پوشش جوى محيط بر كرهء زمين است كه شهابها و شهابسنگها را از رسيدن به زمين باز مىدارد ، و نيز از رسيدن مقدارى از نور و حرارت خورشيد و جز آن به زمين جلوگيرى مىكند كه اگر آنها به زمين برسد به زندگى موجودات آن آسيب خواهد رساند .
وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ
« و درياهاى آكنده . » گفتهاند كه : يسجر يوم القيامة ، « 14 » كه دليل بر آن است اين گفتهء خداى تعالى :
وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ
، « 15 » يعنى همچون آتش و تنور داغ شود ، و به نظر من مسجور به معنى پر و متلاطم است ، و در المنجد چنين آمده است : سجّر التنّور ، يعنى تنور را پر از سوخت و آن را گرم كرد ، و سجّر الماء النهر يعنى آب نهر را پر كرد ، و سجّر البحر يعنى دريا هيجان پيدا كرد و موجهاى بلند بر آن پديد آمد . « 16 » ارتباط ميان اين چيزها كه خدا به آنها سوگند يادكرده ، ارتباط معنى به ماده ، و تمدن مادى به تمدن معنوى است ، پس اگر قلم مو به دست بگيريم و بخواهيم تصوير يا تصورى از مجموع آنچه ياد شد فراهم آوريم ، چنين خواهيم داشت : كوهها + آبادانى شهرى + آسمان + درياها ( كه تأثير / 98 بزرگى در شهر نشينى و تمدن اقوام داشتهاند ) + جامعهاى كه رسالت خدا بر آن حكمفرما است ( كتاب ) ، و اينها از نشانههاى اساسى تمدن به شمار مىروند .
[ 7 - 8 ] اين درست نيست كه انسان بر نعمتهاى خدا اعتماد كند ، و آنها را مسخّر خود سازد بدون اين كه حساب عذاب را كرده باشد و بنا بر اين گمراه شود ، يا آنها را دور از بصيرت ايمان به ديگران ببخشد ، بلكه شايسته آن است كه از عاقلان بوده باشد :
هامش
( 13 ) - مجمع البيان ، ج 9 ، ص 163 .
( 14 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 38 از تفسير على بن ابراهيم .
( 15 ) - التكوير / 6 .
( 16 ) - المنجد ، مادهء سجر .