اولا : اتراف . خداى تعالى گفت :
إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفِينَ
« آنان پيش از اين از مترفان و ولخرجان بودند . » گفتند : ترف النبات ، يعنى آب گياه فراوان و پر آب شد و صاحب نعمت را از آن روى مترف مىخوانند كه نعمت در نزد او فراوان است و تر و تازگى نعمت بر او مشاهده مىشود ، و شايد هر صاحب نعمتى مترف ناميده نشود ، بلكه اگر در توجه به خود بيش از حد اهتمام ورزد و نعمت را هدف اساسى خود قرار دهد بدين نامش بخوانند ، و آيات قرآن مكرر به نكوهش اين گروه مىپردازد و از صفات زشت آنان ياد مىكند كه برجستهترين آنها كفر ورزيدنشان به هر / 417 رسالت تازه است .
خداوند متعال گفت :
وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ
« و به هيچ شهرى فرستادهاى نفرستاديم مگر اين كه مترفان آن شهر گفتند كه : ما به آنچه شما با آن فرستاده شدهايم كافريم » ، « 74 » و اينان نعمت را قبلهء خود قرار مىدهند و هر جا كه باشد به آنجا رو مىكنند ، و اين عمل بالطبع آنان را به سوى انواع گوناگون ستم و انحراف و گناه مىكشاند ، چنان كه خداى تعالى گفت :
وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فِيهِ وَ كانُوا مُجْرِمِينَ
« و پيروى كردند ستمگران از آنچه در خط اتراف آن افتاده بودند و از بزهكاران شدند » ، « 75 » و همچنين بر آنچه در آن به اتراف پرداخته بودند سخت اعتماد كردند ، و به هيچ تلاشى براى انجام دادن كارهاى صالح و شايسته نپرداختند
وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ
« و گفتند كه : ما مال و فرزند فزونتر داريم ، و عذاب نخواهيم شد » ، « 76 » و بلكه بر گمراهى و گنهكارى خويش افزودند ، و در نتيجه هر چه بيشتر نعمت بهرهء ايشان مىشد به آتش نزديكتر مىشدند ، و خداى عزّ و جلّ گفت :
إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
« ما به ايشان مهلت مىدهيم تا بر گناه خود بيفزايند و گرفتار
هامش
( 74 ) - سبأ / 34 .
( 75 ) - هود / 116 .
( 76 ) - سبأ / 35 .