آبى جوشان . » سموم باد داغى است كه در مسام جسم وارد مىشود ، و شايد در آخرت گونهاى از آتش باشد كه اصحاب مشأمة را با آن عذاب مىدهند ، و خداى تعالى گفته است :
وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ
« و جن را آفريديم پيشتر ( از انسان ) از آتش سموم » . « 62 » شايد گرفتار سوزش باد سموم شدن در قيامت پيدا شدهء از حركت زبانههاى آتش و تداخل آنها در يكديگر بوده باشد كه به اصحاب شمال مىرسد و با گرمى آن حرارتى بيش از گرمى جهنم كه در آن به سر مىبرند نصيب آنان مىكند و از هر سو ايشان را در ميان مىگيرد .
اما حميم سيال فوران كنندهء جوشندهء به درجه بالا است ، مشتق از مادهء حم الماء يعنى جوشيد آب گرم شده كه چون آب را بر آتش نهند و گرم كنند چنان مىشود ، و خداوند متعال گفته است :
فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ
« و پس از آن آب جوش مىآشامند » ، « 63 » و گفت :
كَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِي النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ
« همچون كسانى كه جاودانه در آتش مىمانند و به آنان آب جوش مىنوشانند كه رودههاشان را پارهپاره مىكند » ، « 64 » و حرف « فى » در آيه فراگيرى كامل را مىرساند .
آنچه از تعبير قرآن با « فى » آشكار مىشود ، اين است كه زمان از حساب خارج مىشود ، در صورتى كه ظاهر آيات - كه متدبّر آن را ملاحظه مىكند - چنان است كه به مستقبل و « يوم الدين » مربوط است ، و پروردگار ما از اين راه مىخواسته است ما را به دو حقيقت هدايت كند :
اول : اين كه عذاب و ثواب حقايقى واقعى است كه شخص در دنيا ، به محض مبادرت كردن به كار خير يا شر در آن زندگى مىكند ، بدان جهت كه خود
هامش
( 62 ) - الحجر / 27 .
( 63 ) - الواقعة / 54 .
( 64 ) - محمّد / 15 .