آن كس كه به خدا شرك ورزد ، خدا بهشت را بر او حرام كرده است و جايگاه او آتش ، و ستمكاران ياران و ياورانى ندارند » ، « 82 » و شرك تنها منحصر به گفتهء ترسايان نيست كه گفتند :
إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ
« خدا سومين از سه شريك است » ، « 83 » و گفتند :
إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ
« خدا همان مسيح پسر مريم است » ، « 84 » يا در پرستش بتان ، بلكه تسليم شدن به هر راه و روش يا رهبرى باطل چنين است ، پس شرك گاه به صورت رفتارى اجتماعى درمىآيد يا گفتارى باطل ، چنان كه خداى تعالى گفت :
فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ * حُنَفاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكانٍ سَحِيقٍ
« پس از پليدى بتان و از گفتن سخن ناروا پرهيز كنيد * تنها خدا را بپرستيد و براى او شريك قائل مشويد ، و هر كس كه به خدا شرك ورزد ، بدان مىماند كه از آسمان سقوط كرده باشد تا اين كه يا پرندهاى او را بر بايد يا باد او را به جاى پرت و دور افتادهاى پرتاب كند » . « 85 » آيه براى ما از بزرگى گناهى سخن مىگويد كه گروه مشأمة مرتكب آن مىشود و سه حدّ و تعريف دارد : نخست اصرار است كه گناه كوچك را به گناه بزرگ مبدل مىسازد ، تا چه رسد به آن كه اين اصرار دربارهء گناهى بزرگ عملى شده باشد ؟ و دوم حنث است يعنى شكستن پيمانى كه خود آن را تعهد كرده و پيروى از آن را پذيرفته است . و شك نيست كه مخالفت با آن انعكاسى در تضييع حقوق جامعه ندارد ، بلكه كرامت و حيثيت خود پيمانشكن را لكهدار مىسازد ، چه اساس اخلاق احترام گذاشتن شخص به نفس خويش است و اعتماد كردن به كرامت و شرافت خودش ، پس چون اين از ميان برود ، ديگر در نزد وى هيچ اساس و بنيانى براى ملتزم بودن به ارزشها باقى نمىماند ، و سوم شرك است كه بزرگترين
هامش
( 82 ) - المائدة / 72 .
( 83 ) - المائدة / 83 .
( 84 ) - المائدة / 72 .
( 85 ) - الحج / 30 و 31 .