ميان مردم بوده و پيوسته چنين خواهد بود ، و در روايت سعيد بن جبير از ابن عباس آمده است كه پيغمبر ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) گفت : « اميدوارم كه چهار يك بهشتيان از پيروان من باشند » و ما به تكبير پرداختيم ، سپس گفت : « اميدوارم كه سه يك بهشتيان باشيم » و بار ديگر تكبير كرديم ، و آن گاه گفت : « اميدوارم كه نيمهء اهل بهشت باشند » و پس از آن او ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) « دو آيه » را تلاوت كرد . « 53 » و در الخصال شيخ صدوق ( رض ) آمده است كه رسول اللَّه ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) گفت : « اهل بهشت صد و بيست صف و رديفند ، و هشتاد صف آنان از اين امت است » . « 54 » ثلة ( گروهى ) براى فزونى در اين جا كافى است ، با در نظر گرفتن اين مطلب كه اولين ، بنا بر بعضى از روايات ، همهء امتهاى پيشين را شامل مىشود ، / 412 و آخرين امت اسلام است ، و خدا هر دو گروه را برابر گرفته و گفته است : گروهى از اولين و گروهى از آخرين .
[ 41 - 42 ] سياق دور جديدى از سخن را دربارهء گروه سوم از مردم كه اصحاب مشأمهاند آغاز مىكند كه كتاب يعنى نامهء اعمالشان را در قيامت به دست چپ يا در پشت سر خود دارند ، و قرآن كريم تنها به ذكر سرنوشت شوم آنان - همچون در مورد سابقين و اصحاب اليمين - اكتفاء نكرده ، بلكه به بيان مهمترين سببهايى كه بشر را به چنين عاقبتى مىرساند نيز پرداخته است ، تا ما را به راه درست هدايت كند ، و از گرفتار شدن به سرنوشت اصحاب المشأمة بيم دهد .
وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ
« و اصحاب چپ ، چه اصحاب چپى ! » و شمال ( چپ ) كنايه از شومى و نحوست است ، « 55 » و اين معنى هنگامى آشكار مىشود كه ما كلمهء شمال را در اين جا با آيهء نهم تفسير كنيم كه مقصود از
هامش
( 53 ) - مجمع البيان ، ج 9 در تفسير آيه .
( 54 ) - الخصال ، ج 2 ، ص 601 .
( 55 ) - المنجد ، مادهء شمل با تصرف .