اين آيه سخن از اكثريت « يا معشر » است و به همين سبب جن را كه شمار بيشترى دارد مقدم داشته است . و ظاهرا سبب ذكر جنّ در اين سياق آن است كه :
1 - قرآن رسالت جهانى عام و فراگير است ، و به همان گونه كه در آن انسان مورد خطاب قرار گرفته گروه جنيان نيز مخاطب بودهاند ، چه اين هر دو گروه براى يك منظور آفريده شدهاند كه آن هم عبادت و پرستش است :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
« جنّ و انس را جز براى آن كه عبادت كنند نيافريدم » ، « 67 » به همان گونه كه آتش دوزخ براى كسانى از اين هر دو گروه آفريده شده است كه عصيان و نافرمانى كنند :
وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ
« ولى سخن استوار شد از من و جهنم را از جن و انس هر دو پر خواهم كرد » ، « 68 » بدين گونه قرآن براى هر دو گروه نازل شده است . و در قرآن اشارههايى آشكار به اين حقيقت وجود دارد ، از جمله :
قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً * يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنا أَحَداً . . .
وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذلِكَ كُنَّا طَرائِقَ قِدَداً . . .
وَ أَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدى آمَنَّا بِهِ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلا يَخافُ بَخْساً وَ لا رَهَقاً . . . »
، « 69 » و ندايى جهانى همچون نداى قرآن جز شايستهء پروردگار صاحب عزّت نيست ، و حتى انسان ، هر اندازه هم كه چشم داشت جهانى داشته باشد ، راهى براى طرف خطاب قرار دادن جن ندارد ، و شايد بشر روزى به مقامى برسد كه در تراز تعاون با جنيان قرار گيرد ، چنان كه براى سليمان نبى ( ع ) بنا بر گفتهء قرآن چنين شد :
قالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِكَ
« ديوى از جنيان گفت كه من آن را ، پيش از اين كه / 324 از جاى خود برخيزى ، برايت خواهم آورد » . « 70 » 2 - هدف وحى از اين برانداختن يكى از نظريههاى نادرست بود كه
هامش
( 67 ) - الذّاريات / 56 .
( 68 ) - السجدة / 13 .
( 69 ) - رجوع كنيد به سورة الجن .
( 70 ) - النمل / 39 .