و راهنمايى تجسّم يافتهء در قرآن است ، پس آفرينش در حدّ ذات خود رحمتى است كه بر آموزش قرآن تقدم دارد ، ولى ذكر آن تأخر پيدا مىكند ، بدان سبب كه هدف از آفرينش هدايت است ، و اگر خدا بندگان خويش را به سوى خود راهنمايى نكند ، حكمت وجود ايشان نابود مىشود . مگر پروردگار ما سبحانه و تعالى نگفت :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
« جن و انس را جز براى عبادت كردن نيافريدم ؟ » . « 4 » قرآن بشر را به شناخت پروردگارش رهبرى مىكند ، و چون اين معرفت ، در صورتى كه ميان او و پروردگارش پردههاى غفلت و جهل و گناه وجود داشته باشد امكان پذير نيست ، قرآن او را چندان پاك و پاكيزه مىسازد كه اين حجابها از ميان برود ، و حتى هدف نهايى شرايع دين نيز هموار كردن راه براى رسيدن به معرفت پروردگار است . چگونه ؟ از آن روى كه انسان تا موقعى كه در يك مجتمع فاسد و منحرف از سنتهاى حق زندگى مىكند ، پيوسته در زير فشار است كه با آن مجتمع توافق پيدا كند ، پس چگونه مىتواند خود را از اين فشارها خلاص كند و با فساد آن به معارضه بپردازد ؟ و اين چيزى است كه آموزشهاى دين ضامن است ، و به ما مىآموزد كه چگونه جامعهاى برتر به جاى آن مجتمع فاسد بسازيم ، و اين چيزى است كه تفصيل آن را احكام ارزشمند آن بيان مىكند ، و در نتيجه خواهيم دانست كه چگونه از عوامل خطا و گناه پرهيز كنيم تا بتوانيم خدا را بشناسيم . و اين چيزى است كه قرآن با هدايت و بينات خود متكفل آن است ، و نيز با بصيرتها و تفصيلاتى كه نسبت به احكام و شرايع آن به دست مىآوريم . با همهء اينها حكمت خلق انسان بر ما آشكار مىشود كه همان معرفت و شناخت خدا است ، كه به نوبهء خود رحمانيت او را نيز متجلّى مىسازد . مگر معرفت او عين كمال و نعمت محض و وسيلهء نزديكى و سبب تسخير آفريدگان نيست ؟ ؟
هامش
( 4 ) - الطور / 56 .