اين كلمه به همين صورت به شكل يك آيهء قرآنى نازل شده است ، و پس از حروف مقطعهء موجود در آغاز بعضى از سورهها ، كوتاهترين آيه محسوب مىشود ، ولى از لحاظ معنى محورى را در تمام اين سوره تشكيل مىدهد كه يا هر يك از آيات آن پيوستگى دارد ، و سايهء آن بر كلمات آيهها مشاهده مىشود ، و هنگامى كه از اين سورهء مباركه به جهان گسترده توجه مىكنيم ، اين نام الاهى را بر فرد فرد از افراد آن گسترده مىبينيم ، بدان جهت كه خداوند متعال زندگى را با لغت و زبان رحمت و لطف نوشته است ، و اين تصور در تو پيدا مىشود كه آدمى چه اندازه بايد گمراه و تهى از احساس باشد تا نسبت به پروردگار خويش و رحمت او نادان بماند ، و منكر نعمتهاى او شود ، و از روى خودخواهى بپرسد :
وَ مَا الرَّحْمنُ
« رحمان چيست ؟ ! » ، « 2 » چنين كسى بدون شك از لحاظ درجه و فهم از چهارپايان هم پايينتر است ، بدان سبب كه آنها رحمت پروردگار خويش را مىفهمند ، و به قدر شعور خويش به او ايمان دارند ، در صورتى كه انسان كه خدا به او عقل داده ، از اين عقل خود بهرهبر نمىگيرد ! و پروردگار ما دربارهء اين گونه كسان گفته است :
أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا
« يا چنان مىپندارى كه بيشتر ايشان مىشنوند يا به عقلشان كار مىكنند ، در صورتى كه آنان نيستند مگر همچون چار پايان بلكه گمراهتر ! » . « 3 » [ 2 ] بنا بر اين بياييد تا با هم به وحى گوش دهيم تا او گوشهاى از رحمت خدا را به ما معرّفى كند ، و ما را به تجليات نام الرحمن در آفرينش و در خود ، پيش از آن راهنما شود .
عَلَّمَ الْقُرْآنَ
« قرآن را آموخت . » / 283 رحمت الاهى را درجاتى است ، ولى بزرگترين آنها نسبت به انسان هدايت
هامش
( 2 ) - الفرقان / 60 .
( 3 ) - الفرقان / 44 .