گردش و شناورى خود را به انجام مىرسانند » . « 5 » و بنا بر اين هر خارج شدنى از حدود خدا كه از ناحيهء انسان صورت بگيرد ، بىقاعدگى و بريدگى و گمراهى و بيراهه روى محسوب مىشود .
الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ
« خورشيد و ماه با حساب حركت مىكنند . » خداوند متعال آفريدگان را چنان آفريده است كه بعضى از آنها مكمل بعضى ديگرند و هماهنگى دارند ، پس اگر انسان نمىبود ، خورشيد و ماه و ستارگان و درخت و آسمان و زمين و آنچه در آنها است نمىبود ، و اگر اين چيزها نمىبود ، آدمى راهى براى زنده ماندن پيدا نمىكرد . . . و خورشيد و ماه آثارى مستقيم در زندگى انسان دارند ، و بلكه در زندگى به صورت كلّى آن در سيارهء ما داراى همين تأثيرند : خورشيد براى ما نور فراهم مىآورد كه تأثيرى مستقيم در پيدايش و رشد گياهان بر سطح زمين دارد ، و ماه نيز در آب درياها و اقيانوسها اثر مىكند و فوايد ديگرى دارد ، و به همين سبب علم نوين پيوسته در صدد اكتشاف كردن اين گونه تأثيرات و فهم و برخوردارى از آنها بوده است ، ولى بزرگترين فايدهء هر دو تاى آنها اين است كه دو آيت و نشانه براى هدايت كردن ما به سوى خدايند ، و اين راهنمايى را به صورتى آشكارتر و بهتر با اطلاع يافتن از دقتى كه در نظام آنها حكمفرما است مشاهده مىكنيم .
پس اگر خورشيد اندكى از زمين دور تر يا به آن نزديكتر شود ، يا آهنگ طلوع و غروب آن تبديل پيدا كند ، يا درجهء حرارت آن تغيير پذيرد و كم يا زياد شود ، زندگى دشوار يا / 286 غير ممكن خواهد شد . . . و به همين گونه ماه كه ميليونها تن آب درياها در هنگام مدّ دريا را به طرف خود بالا مىكشد ، بدون شك در مخ آدمى كه نزديك 70 % آن را آب تشكيل مىدهد ، نمىتواند بدون اثر باشد .
وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
« و ستاره و درخت سجده مىكنند . » بعضى از مفسّران گفتهاند كه : مقصود از نجم گياهان كوچك است و
هامش
( 5 ) - يس / 40 .