« او از حال شما آگاه است ، از آن زمان كه شما را از خاك به وجود آورد ، و آن زمان كه به صورت جنينها در شكمهاى مادرتان بوديد . » به نظر مىرسد كه كلمهء « أرض » در اين جا اشاره به آن نيروها و عوامل منفى دارد كه در ساختن شخصيت انسان تأثير مىكند ، همچون هواى نفس و دوستى مال و خودنمايى . . . و . . . و آيه به دو بصيرت اشاره مىكند : يكى سابقهء رحمت خدا به انسان كه نعمت او پيش از آن كه به رحم مادرش انتقال ابد شامل حال او بوده و بدون آن كه چيزى بر او پيشى گرفته باشد او را آفريده است ، و ديگر آن كه چون به صورت جنين وجود پيدا كرد ، نعمتهاى خدا پيوسته به او مىرسيد تا به صورت انسانى كامل درآمد ، و اين تأكيدى در خصوص وسعت رحمت و مغفرت خداى تعالى است .
اين ديدگاه قرآنى همچنين در دعاى روز عرفهء امام حسين آمده كه ترجمه آن چنين است : « با نعمت خود ، پيش از آن كه چيزى باشم ، به ساختن و پروردن من آغاز كردى . مرا از خاك آفريدى ، و در صلبها ايمن از حوادث روزگار و اختلاف زمانها و سالها جايگزين ساختى . پس پيوسته ، در ايام گذشته و قرنهاى از ميان رفته از صلبى به رحمى انتقال مىيافتم ، و به رأفتى كه به من داشتى ، مرا خارج نمىكردى ، و لطفت به من ادامه داشت ، و احسانت در حق من در دولت پيشوايان كفر ، يعنى كسانى كه / 184 پيمان تو را شكستند و به تكذيب رسولان تو پرداختند پيوسته برقرار بود ، ولى تو مرا براى كسى بيرون آوردى كه پيش از من به هدايت تو رسيده بود و اين هدايت را براى من ميسر ساختى ، و در آن مرا به وجود آوردى ، و پيش از آن رأفت خويش را با صنع زيبا و نعمتهاى فراوان خويش تمام كردى . پس به آفرينش من از منى كه ترشح مىشود پرداختى و مرا در تاريكيهاى سهگانه ميان گوشت و خون و پوست ساكن كردى ، چرا آفرينش مرا به شهادت مىطلبى ، و هيچ كار مرا به عهدهء خودم نگذاشتى ، و سپس مرا به صورت انسانى كامل و مرا به دنيا آوردى ، و چون كودكى خردسال بودم ، مرا در گاهواره محفوظ داشتى ، و براى خوراكم شيرى گوارا در اختيارم گذاشتى ، و قلوب پرستاران را نسبت به من مهربان
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 180
مساهمون: احمد آرام
ص١٨٠