ساختى ، و مادرانى مهربان نگاهدارى از مرا بر عهده گرفتند ، و مرا از آزار اجنّه حفظ كردى ، و از فزونى و كاستى رهانيدى . پس چنين بود اى خداوند متعال و اى رحيم رحمان تا به سخن گفتن آغاز كردم ، و نعمتهاى فراوان خود را بر من تمام كردى ، و در هر سال مقدارى بر من افزودى ، و چون فطرت من كامل شد ، و خرد و نيروى من به حدّ اعتدال رسيد ، حجت خويش را بر من واجب ساختى ، به اين كه معرفت خودت را به من الهام كردى ، و از شگفتيهاى حكمت خويش ، و با آنچه در آسمان و زمينت از بدايع آفرينش آفريدهاى ، مرا بيدار كردى ، و براى سپاس گزاردن و به يادت بودن آگاهيم بخشيدى ، و طاعت و عبادت خويش بر من واجب كردى . . . » . « 76 » بصيرت دوم : نفوذ علم خدا به همهء نواحى و دقايق زندگى انسان ، و بدين گونه هيچ چيزى از او از خداوند متعال پنهان نمىماند .
فايدهء بيان اين حقيقت آن است كه انسان گاه مبتلا به غرور و خودخواهى مىشود و به تزكيهء نفس خويش مىپردازد ، و هر چه گناه مرتكب مىشود به حساب لمم و صغائر مىگذارد ، حتى اگر از فواحش و كبائر باشد ، يا به حالت كسى مىرسد كه شراب مىخورد و مىگويد كه آن به مجرّد رسيدن به دهانم مبدل به سركه مىشود ، و اين را نتيجهاى از رسيدن خودش به درجهاى از ايمان مىداند كه شراب بدين گونه با رسيدن به دهان او سركه مىشود ، يا به صورت آن مرشدى درمىآيد كه مريدان خود را فرمان به اقامهء نماز مىداد و خود براى نماز برنمىخاست و مىگفت كه او به درجهاى بالاتر از نماز رسيده است .
فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى
« پس خويشتن را تزكيه مكنيد و پاك مشماريد كه او مىداند كه چه كس پرهيزگار است . » / 185 چه در آن هنگام كه انسان به اين مرحله مىرسد ، نگونسارى او آغاز شده است و توقف نمىپذيرد مگر اين كه به اسفل سافلين برسد .
هامش
( 76 ) - مفاتيح الجنان ، دعاى روز عرفه .