آمرزشى گسترده دارد . » امام صادق گفت : « لمّام بندهاى است كه از گناهى به گناه ديگر مىپردازد كه از سليقه يا طبع او نيست » . « 72 » و به همان گونه كه اصرار سبب آن مىشود كه گناهى كوچك از جملهء گناهان بزرگ شود ، توبه و طلب آمرزش نيز كبائر را به صغائر تبديل مىكند ، يا آنها را از نامه اعمال بد مىزدايد . و به همين سبب براى كلمه لمم تفسيرى جز گناهان صغيره به دست مىآيد كه عبارت از المام و توجه كلى به گناه است به صورت / 182 اتفاقى و غير عمدى ، و امام ( ع ) تأكيد مىكند كه آمرزش خدا هر گناه را شامل مىشود ولى به شرط طلب آمرزش ؛ و امام صادق ( ع ) گفت : « لمم عبارت از آن است كه بنده مرتكب گناهى شود و سپس از خدا طلب آمرزش كند » . و راوى پرسيد كه : آيا ميان گمراهى و كفر منزلتى وجود دارد ؟ پس گفت : « مستمسكات ايمان چه فراوان است » . « 73 » سبب حقيقى براى گناه ورزيدن ، علاوه بر هواى نفس آدمى ، شيطان رجيم است ، كه گاه بر قلب او مىگذرد و او را به ارتكاب معصيت برمىانگيزد ، و گاه در آن باقى مىماند و سبب آن مىشود كه پى در پى مرتكب گناه شود اما شيطان نمىتواند پيوسته در قلوب مؤمنان جايگزين شود ، چه آنان از او به خدا پناه مىبرند ، و پيش از هر چيز و پس از آن او را لعنت مىكنند ، و اگر فرضا در تير رس شيطان قرار گيرند و تيرى از او به ايشان اصابت كند ، هر چه زودتر به راه صواب باز مىگردند :
إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ
« كسانى كه پرهيزگارند ، چون رهگذرى از ايشان نزديك آنان شود ، يادآور مىشوند و ناگهان بينايى پيدا مىكنند » . « 74 » آخرين سخن اين كه در اسلام دوگونه گناه وجود دارد ، صغائر و كبائر ، ولى ملاك حقيقى براى تشخيص نوع گناه ، اندازه فهم انسان نسبت به آن و ايستارى است
هامش
( 72 ) - همان منبع ، ص 162 .
( 73 ) - همان منبع ، ص 161 .
( 74 ) - الاعراف / 200 .