/ 176
و اين كه نيست براى انسان مگر ثمرهء تلاش او
رهنمودهايى از آيات :
با صراحت و آشكارى حقيقت ، و با نيروى يقين ، سياق قرآنى رفته رفته ما را به انديشهء مركزى در اين سوره نزديك مىكند ، و آن انديشهء مسئوليت است ، كه آن را در لابهلاى اغلب آيات آن مىيابيم و تو گويى در آشكار و نهان هر انديشهء وارد شدهء در آيات وجود دارد ، ولى همچون وضوح و آشكارى خورشيد در اين گفتهء خداى تعالى مشاهده مىشود :
وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى
آيهء 39 .
ولى خداوند متعالى پيش از آن كه اين حقيقت را بر باطل بهانه آوردن و به توجيه متوسل شدن بيفكند ، ما را با گونهاى از شفاعت پسنديدهء در نزد خودش آشنا مىكند ، و آن شفاعت اعمال نيك انسان براى او است از پرداختن به گناهان و كارهاى بد كوچك كه آن را به صورتى صريح در اين آيهء كريمه مشاهده مىكنيم :
وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ ذلِكَ ذِكْرى لِلذَّاكِرِينَ
. « 48 » تقوايى كه دور كنندهء انسان از گناهان بزرگ است ، براى گناهان كوچك ( لمم ) از او شفاعت مىكند ، و شايد / 177 مقدم داشتن اين انديشهء ( شفاعت ) آكندهء از اميد و لطف الاهى بر فكر مسئوليت و شدت و قاطعيت آن ، بخشيدن آرزو و اميد به رحمت خدا بر ما است تا از آن نوميد نشويم و در گناه و زشتكارى غوطهور نشويم ، و از پرداختن به اعمال صالح بازنايستيم و چنان تصور كنيم كه بشريت اسير نوميدى و اندوه است ، هرگز چنين نيست و خداوند بخشندهء مهربان با فضل
هامش
( 48 ) - هود / 114 .