چون نيل به مقامات عالى اخروى بدون تحمل رنج عبادت و اطاعت ممكن نيست ، در سومين آيه از آيات مورد بحث مىفرمايد :
« سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبى الدار ؛
درود بر شما . چه نيك است سرانجام زندگى ( شما ) » .
مرزبانى و حفظ حدود ميهن اسلامى در برابر تجاوز دشمن ، از وظايفى است كه همواره مشكلاتى دارد و بدون روح استقامت ، مقابله با آنها امكانپذير نيست .
از اين رو قرآن مىفرمايد :
« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صَابِرُوا وَ رَابِطُوا ؛ « 1 »
اى افراد باايمان ، در مشكلات استقامت كنيد و يكديگر را به صبر و استقامت توصيه نماييد و مرزبانى كشور اسلامى را به عهده بگيرد » . « 2 » نماز از اسرار تربيتى و اجتماعى و اخلاقى و بهداشتى فراوانى دارد كه به برخى از آنها اشاره مىنماييم :
نماز موجب ياد خدا و ياد خدا بهترين وسيله براى خويشتندارى و كنترل غرايز مرزنشناس انسان است ، چنان كه غفلت از خدا و بىخبرى از پاداشها و كيفرهاى او ، تيرگى عقل و خرد و كم فروغى آن را فراهم مىآورد . نماز در اوقات معين ، نمودارى از يگانگى ملت بزرگ اسلام است ؛ زيرا همهء مسلمانها در وقتهاى مخصوص رو به قبله ايستاده و با تشريفات خاصى خداوند جهان را مىپرستند .
دورى از گناه ، نظافت و بهداشت ، انضباط و وقتشناسى ، از جمله اسرار نماز است كه در گذشته دربارهء آنها بحث و گفتگو نمودهايم .
تعاون و كمك به نيازمندان از صفات عالى و نشانهء جوانمردى و عاطفهء انسانى است . انفاق در پنهانى براى اين است كه انسان در تعاون خود ، نظرى جز
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 200 .
( 2 ) . برخى از مفسران « رابطوا » را به معناى معاشرت و غيره تفسير نمودهاند .