دورى از رحمت خدا و بدى آن سرا » .
در اين بحث ، چهار نشانهء ديگر عاقلان را مطرح مىكنيم ، ولى بايد دانست هرنوع فضيلت و ارزش اخلاقى كه موجب تكامل روحى انسان مىگردد ، و در مسير سعادت و خوشبختى او قرار مىگيرد ، از آثار عقل و ايمان است . مجموع برنامههاى اخلاقى و روشهاى صحيح اجتماعى مردان بزرگ و خصوصاً پيامبران ، جز چكيدهء داورىهاى عقل ، چيز ديگرى نيست بنابراين آثار و علايم افراد عاقل يكى و دوتا نيست تا آنها را بشماريم .
هر گاه در آيات پيشين ، عمل به پيمان ، حفظ پيوندها ، ترس از مخالفت با خدا و بيم و هراس از سختى حساب ، از نشانههاى افراد خردمند شمرده شده است ، هدف بيان نمونهاى از افعال و كردار آنان بوده است و اگر در نخستين آيه از آيات مورد بحث به چهار نشانهء ديگر ، كه هر كدام اساس فضليت و معرفى شخصيت انسان است ، اشاره شده ، براى بيان نمونهء ديگرى از اخلاق انسان عاقل است . اين علايم عبارتند از :
ه ) صبر و استقامت براى پروردگار ؛
و ) به پا داشتن نماز ؛
ز ) انفاق در پنهانى و آشكار ؛
ح ) جبران بدىها با كردار نيك .
هر يك از اين علايم در خور بررسىهاى گسترده است ولى هر يك از اين علايم را بهطور فشرده بررسى مىكنيم :
صبر يكى از ارزشهايى است كه دشمنان دين و مذهب ، به تحريف آن دست زده و به اين ارزش اخلاقى ، كه پايهء نيل به همهء مقاصد عالى انسانى و اخلاقى و اجتماعى به شمار مىرود ، ناجوانمردانه تاختهاند و دانسته و يا
قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى) — صفحة 192
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٩٢