ندانسته ، صبر را به معناى تحمل ستم و سكوت در برابر تعدىها تفسير كرده ، آن گاه نتيجه گرفتهاند كه اين ارزش اخلاقى ، يكى از تاكتيكهاى جهان سرمايهدارى است كه از اين راه همواره روح انقلاب و دادخواهى را در طبقهء كارگر و كشاورز خاموش و آرام مىسازند . اين تفسير و اين نتيجهگيرى ، مصداق روشنى براى اين سخن معروف است كه ، « خود مىكُشى و خود تعزيه مىخوانى » .
هرگز صبر و بردبارى به معناى سكوت در برابر ستمگر و تحمل تجاوز متجاوز نيست تا اين شيوهء اخلاقى ساخته و پرداختهء افكار سرمايهدارى ، آنهم به منظور خاموش كردن نهضتها و جنبشهاى كارگرى و كشاورزى باشد ، بلكه هدف از آن ، استقامت و بردبارى و خويشتندارى براى رسيدن به هدف عالى است ؛ زيرا هر نوع مقصدى ، چه مادى و چه معنوى ، در گرو مشكلات پيچيدهء زيادى است ، كه بايد همهء آنها را با نيروى بردبارى و استقامت از هم گشود و بدون صبر و تحمل رنج در راه مقصد ، نيل به آن ممكن نيست .
اختراعات شگفتانگيز دانشمندان ، كه چهرهء زندگى را بهكلى دگرگون ساخته است ، پيروزى رهبران عالىقدر آسمانى در طريق اصلاح بشر ، رمز موفقيت مردان بزرگ در راه انديشه و آرمانها ، همگى معلول و اثر مستقيم حلم و بردبارى و تحمل رنج براى مقاصد عالى بوده است .
براى همين قدرت شگرف صبر و استقامت است كه قرآن مجيد ، بيست سرباز بااستقامت را با دويست سرباز معمولى برابر شمرده و مىفرمايد :
« . . . إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ؛ « 1 »
هر گاه بيست تن از شما با نيروى صبر مجهز گردند در صحنهء نبرد بر دويست تن پيروز مىگردند » .
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 65 .