ارادت و اخلاص و خضوع انسان در برابر چنين نيكو كارى مىافزايد .
اين دو عامل ( عشق به كمال مطلق و نيكى و كمك ) به صورت نامحدود در خدا وجود دارد ؛ زيرا كمالى نيست كه به انديشهء ما برسد مگر اين كه خدا آن را به صورت كامل و بىنهايت داراست . همچنين نيكىها و كمكهاى او آنچنان نامحدود است كه اگر يك لحظه ، سايهء جود و احسان خود را از سرما كوتاه كند ، پروندهء هستى ما بسته مىشود .
اين دو عامل سبب مىشود جز او را نپرستيم و به غير او عشق نورزيم و دست نياز به سوى ديگرى دراز ننماييم ؛ چون او كمال مطلق بوده و از نقص پيراسته است و در ذات او ، جز كمال و فضيلت چيزى پيدا نمىشود و هر موجودى جز او داراى نقايصى است كه از وى جدا نمىگردد و هر موجودى بدون استمداد از او هيچ نيازى را نمىتواند بر طرف سازد ، در اين صورت ، فلسفهء توحيد و عبادت و علت انحصار پرستش به ذات اقدس خداوند مبرهن و روشن مىگردد .
دلايلى كه آيات مورد بحث به آن اشاره مىكنند
قرآن مجيد در اين آيات به هر دو عامل ، كه با جاذبهء خاصى در انسان ، روح عبادت را پرورش مىدهند ، اشاره مىنمايد و به عامل اول ( خداوند جهان ، كمال مطلق و از هر نقص و عيبى پيراسته است ) از دو راه رهبرى مىكند :
1 . ذات او مظهر كمال و جلال است و فرشتگان و رعد آسمانى او را از هر عيب و نقص تنزيه مىكنند و موجودى كه از هر عيبى پيراسته گردد جز كامل مطلق نمىتواند باشد .
2 . قدرت نامحدود خداوند را كه آفرينندهء برق و پديد آرندهء ابرهاى گرانبار « 1 » و خالق صاعقههاى آتشين است ، تشريح مىنمايد .
آيا موجودى كه از هر عيب و نقص پيراسته است و رعد با صداى مهيب خود ،
هامش
( 1 ) . براى اولين بار در تاريخ علم ، قرآن براى ابر ، وزن ثابت و آن را سنگين و گرانبار معرفى كرده است .