شرك و اعتقاد به دوفاعل مستقل است و با توحيد او و صريح آيات ديگر كه آن چه درجهان هستى وجود دارد مخلوق اوست ، كاملاً منافات دارد . « 1 »
يك دستاويز ديگر براى جبرىها
دستاويز ديگر جبرىها ، جملهء « أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ » است كه در آيه وارد شده و بدون توجه به جملهء پيش از آن : « فَلَمّا زاغُوا » مىخواهند عقيدهء خود را بر قرآن تحميل نمايند . حقيقت اين است كه جملههاى مشابه همين جمله ، در قرآن زياد وارد شده و به عنوان نمونه چند جمله را يادآور مىشويم :
1 . « . . . انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ . . . » ؛ « 2 »
از شنيدن آيات الهى روى برگردانيدند ، خداوند نيز دلهاى آنان را از پيروى حق ، برگردانيد .
2 . « فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لَعَنّاهُمْ وَجَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً » ؛ « 3 »
به خاطر پيمان شكنىها ، آنان را از رحمت خود دور كرديم ، و دلهاى آنان را سخت قرار داديم .
3 . « فِى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً . . . » ؛ « 4 »
در دلهاى آنان بيمارى است سپس خداوند بر بيمارى آنان افزود .
هامش
( 1 ) . اين همان حقيقتى است كه امام باقر و امام صادق عليه السلام آن را با لطيفترين و زيباترين عبارت بيان كردهاند و فرمودهاند :
« لاجبر ولاتفويض بل أمر بين الأمرين . . . »
و اين حقيقت در جملهاى كه نمازگزاران هر روز چند بار آن را به زبان جارى مىسازند منعكس است و آن جمله :
« بحول اللّه وقوته أقوم وأقعد »
است . جملهء « بحول اللّه و قوته » ردّ عقيدهء اعتزال ، وجملهء « أقوم و أقعد » ردّ عقيدهء اشعرى است .
( 2 ) . توبه ( 9 ) آيهء 127 .
( 3 ) . مائده ( 5 ) آيهء 13 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) آيهء 10 .