به دست آوريم ؛ زيرا اگر قرآن همهء موجودات جهان راتسبيح گو و ثناخوان معرفى مىكند ، از طرفى ديگر تمام ذرات جهان را ، داراى ادراك و آگاه و صاحب گوش و هوش مىداند . هرگاه آيات اين دو بخش را كنار هم قرار دهيم ، قطعاً نظريهء صدرالمتألهين به روشنترين وجه ثابت خواهد شد . اينك آياتى كه بروجود شعور و درك در سراسر جهان از اتم گرفته تا كهكشان گواهى مىدهد .
وجود شعور در تمام موجودات جهان
اين نظريه را مىتوان از دو راه ثابت كرد :
1 . آياتى كه بر وجود شعور در تمام موجودات جهان اعم از جاندار و غيره گواهى مىدهند .
2 . دلايل عقلى كه وجود شعور را در تمام ذرات جهان ثابت مىكند .
راه اول ( آيات و روايات ) :
قرآن به روشنى گواهى مىدهد كه مورچگان از شعور خاصى برخوردارند ؛ زيرا هنگامى كه سليمان با سپاهيان خود از بيابانى عبور مىكرد ، مورچهاى به مورچگان بيابان ، كه بيم آن مىرفت همگى زير پاى سليمان و سپاهيانش از بين بروند ، ندا در داد و گفت :
الف ) « يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لايَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ » ؛ « 1 »
مورچگان ، به لانههاى خود پناه ببريد تا سليمان و سپاهيان او شماها را
هامش
( 1 ) . نمل ( 27 ) آيهء 18 .