تحكيم نظام توحيدى و شكستن مظاهر بتپرستى استفاده كند .
گسترش آگاهى درجمادات
آيات قرآن به جمادات افعالى را نسبت داده است كه توأم با درك و آگاهى است . سقوط برخى از سنگها را از نقطهاى ، معلول « خشيت » و « خداترسى » آنها مىداند ، چنان كه مىفرمايد :
ه ) « وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ » ؛ « 1 »
برخى از صخرهها از ترس خدا مىافتد » .
در آيهاى ياد آور مىشود كه « امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم ، آنان از تحمل بار امانت ابا ورزيدند و ترسيدند و انسان آن را به دوش گرفت » . چنان كه مىفرمايد :
و ) « إِنّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّمواتِ وَالأَرْضِ وَالجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَها الإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » . « 2 »
برخى از مفسران اين آيه و امثال آن را بر معناى مجازى كه در اصطلاح به آن « زبان حال » مىگويند حمل كردهاند ، در صورتى كه چنين تفسيرى نوعى پيشداورى است و هيچ دليلى ندارد كه چنين حقيقتى را - كه قرآن از آن گزارش مىدهد برغير ظاهر آن حمل كنيم و اين كه مىگويند : علم تاكنون بر چنين شعور و آگاهى دست نيافته است دليل برنبودن آن در اين موجودات نيست ؛ زيرا تنها وظيفهء علم ، اثبات است و بس وهيچگاه علم ، حقّ نفى و سلب چيزى را - كه از وجود و عدم آن آگاه نيست - ندارد .
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 74 .
( 2 ) . احزاب ( 33 ) آيهء 72 .