اختلاف ، از نظر اوضاع زمانى و مكانى اين گونه تفاوت را ايجاب مىنمايد .
از اين بيان نتيجه گرفته مىشود كه پيامبران در طول تاريخ فقط يك سلسله اصول مشترك را از ناحيهء خدا به مردم عرضه كردهاند و همهء پيامبران داراى يك هدف مشخص ( دعوت به مبدأ و معاد و اصول اخلاقى ) بودند ، نه هدفهاى گوناگون و اختلاف و تعدد مذاهب ، از ناحيهء قوانين عملى و اصول اجتماعى است و اين گونه اختلاف و به اصطلاح ديگر ، تكامل اديان از نظر فروع و قوانين عملى ، در گرو اختلاف اوضاع زمانى و مكانى و تفاوت افهام و قدرتهاى دفاعى است .
اين نتيجه در برخى از آيات قرآن منعكس است ، چنان كه مىفرمايد :
« إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ » ؛ « 1 »
آيين و مذهب در پيش خدا فقط آيين اسلام است ( و پيامبران گذشته هدفى جز اين نداشتند ) .
و نيز مىفرمايد :
« وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ دِينَاً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ » ؛ « 2 »
اگر كسى آيينى غير از آيين اسلام برگزيند ، از او پذيرفته نمىشود .
آيههاى مذكور و غير آنها ، همگى مىرسانند كه اساس دين آسمانى در تمام ادوار يكى بوده و همهء پيامبران و آموزگاران الهى هدف واحدى داشتند .
هامش
( 1 ) . . آل عمران ( 3 ) آيهء 19 .
( 2 ) . . آل عمران ( 3 ) آيهء 85 .