جاى دقت است كه در آخرين جملهء آيهء هجدهم ، كه دربارهء همين افراد كه تمام مراحل ايمان را طى كردهاند ، « شايد » مىگويد : « فَعَسى أُولئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ المُهْتَدِينَ ؛ شايد آنان از هدايت يافتگان باشند » و علت اينكه قاطعانه در حق آنان قضاوت نمىكند اين است كه امكاندارد همين گروه در آينده براثر ارتكاب اعمال زشت كارهاى گذشتهء خود را عقيم و بىاثر سازند ، از اين جهت حزم و احتياط را از دست نمىدهد و از داورى قطعى خوددارى مىنمايد .
آيا اهل كتاب حقّ آباد كردن مساجد را دارند يا نه ؟
در آيهء مورد بحث ، حقّ آباد كردن مسجد از مشركان سلب شده ، ولى سخنى از اهل كتاب به ميان نيامده است . اكنون اين پرستش پيش مىآيد كه آيا اهل كتاب چنين حقّى را دارند يا نه ؟ در پاسخ مىتوان گفت : براى آنان نيز چنين حقى ثابت نيست ؛ زيرا بر فرض اينكه آنان بهخدا و روز بازپسين ايمان داشتهباشند ولى به يقين دو ركن عظيم اسلامى را ، كه در آيه وارد شده است ، به پا نمىدارند ؛ يعنى نماز نمىخوانند و زكات نمىپردازند . گذشته بر اين ، قرآن براى ايمان آنان ارزشى قائل نشدهاست آنجا كه مىفرمايد :
« قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِاليَوْمِ الآخِرِ وَلا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلا يَدِينُونَ دِينَ الحَقِّ مِن الَّذِينَ أُوتُوا الكِتابَ ؛ « 1 »
با كسانى از اهل كتاب كه به خدا و روز ديگر ايمان ندارند و آنچه را خدا و پيامبر او تحريم كرده است حرام نمىشمارند و از دين حق پيروى نمىكنند ، نبرد كنيد » .
ارزيابى كارها
آيا ارزش هر كارى در گرو مقدار وقتى است كه در انجام آن صرف مىشود ، يا
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 29 .