2 . هنگامى اين خبر رسيد ، كه هوا فوقالعاده گرم بود . علاوه بر اين طىّ اين مسافت در اين هواى سوزان ، توان فرسا بود . از طرفى فصل رسيدن خرماها و چيدن ميوهها نزديك بود و مايهء زندگى مردم كشاورز مدينه همين دو محصول بود . وانگهى راه بهقدرى دور بود ، كه براى آنها اميد اين نبود ، كه پس از مراجعت به كارهاى خود برسند .
3 . منافقان كه به ظاهر اسلام آورده ، ولى پيوسته درصدد برانداختن حكومت جوان اسلام بودند ، مردم را از رفتن و شركت در اين امر حياتى و دينى مىترساندند و گروهى سست ايمان نيز ، تحت تأثير گفتار آنان قرار مىگرفتند .
علىرغم تمام اين موانع ، حكم قطعى صادر گرديد و مسلمانان ، خواه و ناخواه ، دست از باغ و زندگى كشيده و براى حفظ آيين توحيد ، كه قربانىهاى زيادى در راه رشد و نمو آن دادهبودند ، آمادگى خود را اعلام نمودند و پيشواى بزرگ اسلام با سىهزار سرباز جنگى ، عازم تبوك گرديد و گروهى از منافقان از شركت در اين جبهه سرباز زدند ، كه عذرهاى ناموجه آنها را در تفسير آيههاى آينده خواهيد خواند .
بنابر نوشتهء سيرهنويسان پيامبر ، به منظور حفظ مصالح عالى ، در بيشتر جنگها ، منطقهاى را كه بايد ارتش اسلامى درآنجا بجنگند ، تحقيقاً و دقيقاً تعيين نمىنمود ، ولى اين دفعه ، آشكارا جريان را گفت و براى آنكه سربازان از جهت مركب و آزوقه و كفش و ابزار سفر در مضيقه قرار نگيرند ، از اول ، منطقهء مبارزه را مطرح ساخت و دستور داد ، با آمادگى هرچه بيشترى حركت كنند . كار به جايى رسيد كه زنان مسلمانان ، زيورهاى خود را حضور رسول خدا مىفرستادند كه در هزينهء جنگ تبوك بهكار ببرد . ابوعقيل انصارى ، كارگر روزمزدى بود كه فقط دو من خرما در اختيار داشت . نصف آن را در اختيار فرزندان خود گذارد و نصف ديگر آن را به مركز تداركاتى ارتش اسلام تقديم نمود ، برخى از منافقان او را مسخره نمودند .
در سرزمين تبوك (تفسير سوره توبه) (فارسى) — صفحة 165
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٦٥