درس 84 : بهترين راه براى رسيدن به حقيقت
بهترين راه براى درك حقيقت اين گونه مسائل اين است كه زمينههاى مساعد اين مسأله را در نظر بگيريم و سپس دربارهء آن داورى كنيم . به عبارت ديگر بايد ديد آيا شرايط سياسى ، فرهنگى ، اجتماعى و اخلاقى مسلمانان آن روز ، كدام يك از اين روشها را ايجاب مىكرد ؟
آيا مصلحت دين و دنياى مردم در اين بود كه از جانب خداوند ، فردى مشخص گردد كه مرجع فكرى ، علمى ، سياسى و اجتماعى مسلمانان شود و سرنوشت مردم را از جانب خدا به دست بگيرد و يا اين كه مصلحت در نقطه مقابل آن بود ، آيا لياقت و شايستگى مردم به حدى رسيده بود كه بتوانند زمامدار خود را خود تعيين كنند ؟
روشنتر بگوييم : آيا بقاى اسلام و به ثمر رسيدن هسته و نهالى كه به دست باكفايت پيامبر گرامى غرس گرديد ، در سايهءكدام يك از دو روش عملى بود ؟
اين جاست كه مسألهء رهبرى پس از پيامبر ، ابعاد مختلفى پيدا مىكند و مىتوان آن را از جهات گوناگونى مورد مطالعه قرار داد .
زمينههاى مساعد اين مسأله عبارتند از :
1 . آيا رشد عقلى ، فكرى و فرهنگى جامعهء اسلامى آن روز به پايهاى رسيده بود كه بتواند بزرگترين ميراث الهى ، يعنى دين را ازگزند حوادث و از تحريف