هستند كه خدا را از روى عشق مىپرستند و او را شايستهء عبادت ديده و به درگاه او نيايش مىكنند ، آنان آزادگانند و عبادت آنان بهترين عبادتهاست » .
چه مقام بزرگ و ستودهاى است كه همت بلند بنده و كمال روحى او به پايهاى برسد كه معنويت را براى معنويت و عبادت را براى عشق به كمال انجام دهد .
در پايان از تذكر نكتهاى ناگزيرم و آن اينكه در نيايشهاى شبانه ، اعتدال و ميانهروى را نبايد از دست داد ، خصوصا طبقهء جوان كه به خواب شب نياز بيشترى دارند ، بايد اعتدال و ديگر جنبهها را در نظر بگيرند و پدران نيز نبايد براى انجام چنين نيايشى اصرار ورزند ، بلكه پس از تذكر و شرح فوايد ، آن كار را به ميل و رغبت آنان واگذارند .
هر فرد مسلمانى بايد بداند كه اسلام آيين سهل و آسان است و هرگز در تعاليم آن ، شدت و فشار و سختى وجود ندارد و اين حقيقت را پيشوايان بزرگ در جملهء زير بيان كردهاند :
« إنّ هذا الدين متين فأوغلوا فيه برفق ، و لا تكرهوا عبادة اللّه إلى عباد اللّه فتكونوا كالراكب المنبتّ الّذي لا سفرا قطع و لا ظهرا أبقى ؛ « 1 »
آيين اسلام ، آيين استوارى است ؛ در انجام دادن تكاليف اسلامى به نرمى وارد شويد ؛ بندگان خدا را به نيايشهاى مستحب و دشوار مجبور نسازيد ، زيرا كار شما در اين هنگام بسان آن سواركار تندروى است كه مركب خويش را آنچنان مىراند كه نه خود به مقصد مىرسد و نه مركب سالم مىماند » .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 82 .