4 - وَ الْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَ عَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ كِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَ لَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَ عَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَ إِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ « 1 » .
« مادران ، فرزندان خود را دو سال تمام ، شير مى دهند « اين » براى كسى است كه بخواهد دوران شيرخوارگى را تكميل كند . بر آن كس كه فرزند براى او متولد شده ، « پدر » ، لازم است خوراك و پوشاك مادر را بطور شايسته « در مدت شيردادن بپردازد ؛ حتى اگر طلاق گرفته باشد . » هيچكس موظف به بيش از مقدار توانايى خود نيست . نه مادر « به خاطر اختلاف با پدر » حق ضرر زدن به كودك را دارد ، و نه پدر . و بر وارث نيز لازم است اين كار را انجام دهد « هزينة مادر را در دوران شير خوارگى تأمين نمايد » . و اگر آن دو ، با رضايت يكديگر و مشورت ، بخواهند كودك را « زودتر » از شير بازگيرند ، گناهى بر آن ها نيست . و اگر « با عدم موافقت مادر » خواستيد دايه اى براى فرزندان خود بگيريد ، گناهى بر شما نيست ؛ به شرط اينكه حق گذشتة مادر را بطور شايسته بپردازيد . و از « مخالفت فرمان » خدا بپرهيزيد ؛ وبدانيد كه خدا ، به آنچه انجام مى دهيد ، بيناست . »
معاشرت به معروف كدام است ؟
شايد اين آيه ، كه در سياق آياتى آمده كه پيوند سالم زن و شوهر را سامان مىدهد ، از اين رو باشد كه نمونههايى را براى اين پيوند عالى بيان كند كه در آيههاى پيش آن را مشخص كرده ، خداوند مىفرمايد : فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ « 2 » « يا به طور صحيحى زن ها را نگاه داريد « وآشتى كنيد » و يا به طرز پسنديده اى آنها را رها سازيد ؛ » و اين سخنپروردگار كه :
إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ « 3 » « اگر در ميان آنان ، به طرز پسنديده اى تراضى برقرار گردد . » و إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً « 4 » « مگر اينكه به طرز پسنديده اى « بطور كنايه » اظهار كنيد . »
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 233 .
( 2 ) - سوره بقره ، آيه 231 .
( 3 ) - سوره بقره ، آيه 232 .
( 4 ) - سوره بقره ، آيه 235 .