« مردان ، سرپرست ونگهبان زنانند ، به خاطر برترى هايى كه خداوند « از نظر نظام اجتماعى » براى بعضى نسبت به بعضى ديگر قرار داده است ، و به خاطر انفاق هايى كه از اموالشان « در مورد زنان » مى كنند . و زنان صالح ، زنانى هستند كه متواضعند ، و در غياب « همسر خود ، » اسرار و « حقوق او را ، در مقابل حقوقى كه خدا براى آنان قرار داده ، حفظ مى كنند ، و « اما » آن دسته از زنان را كه ازسركشى ومخالفتشان بيم داريد ، پند واندرز دهيد ، و « اگر مؤثر واقع نشد » در بستر از آن ها دورى نمائيد . و « اگر هيچ راهى جز شدت عمل « براى واداركردن آنها به انجام وظايفشان نبود ، » آنها را تنبيه كنيد . و اگر از شما پيروى كردند ، راهى براى تعدّى بر آنها نجوييد . « بدانيد » خداوند ، بلند مرتبه و بزرگ است . « وقدرت او ، بالاترين قدرت ها است . » »
اين آيه به بهترين شكل ممكن و بر پايه بينشهاى زير روابط زناشويى را سامان مىدهد :
الف - جامعه بايد نظم داشته باشد و براى اين نظم بايد ارزشهايى حاكميت يابند كه از تجاوز وسركشى جامعه جلوگيرى كند ، اين نظم وساماندهى از خانواده وپيوند ميان زن و شوهر آغاز مىشود ، اما دراين ميان چه كسى رهبرى مىكند ؟
اسلام بىنظمى را برنمى تابد چنان كه طبيعت ، ولى از آن جا كه خداوند مرد را به گونهاى آفريده كه رهبرى درسرشت او قرار گرفته ، لذا در تشكيلات خانواده او رهبر است درحالى كه زن فطرتاً با همراهى واطاعت آفريده شده است .
ب - اگر اسلام حق رهبرى را در خانواده به مرد مىدهد ، هدفىجز آن ندارد كه حالت رهبرى را در وجود او سامان بخشد وچارچوب مناسبى براى اين حالت مشخص كند كه مرد را از تجاوز بازمىدارد .
قرآن براى بيان اين مطلب واژه « قوّام » را به كار برده است . اين لفظ مسؤوليت ساماندهى مستمر امور همسران توسط مردان را معنا مىدهد ، كما اين كه دربردارنده مفهوم مسؤوليت كامل در امورآنهاست .
ج - نخستين ملاك راهبرى ، خرد وتلاش است كه برخى از مردم را بر برخى ديگر برترى مىدهد .
د - ملاك دوم عطا وبخشش است . مردان بايد به زنان نفقه دهند ومىتوان گفت طبيعت وفطرت پاك مردان آنها را وا مىدارد به زنها نفقه بپردازند . شريعت آسمانى اين طبيعت را تبيين كرده وپرداخت نفقه به زنان را براى مردان واجب شمرده است .
احكام معاملات (فارسى) — صفحة 566
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٥٦٦