2 - سوگند درخواست و اين سوگندى است كه شخص آن را به هنگام خواستن چيزى استفاده مىكند ، تا طرف مقابل را بر قبول خواستهاشتحريك كرده وبرانگيزد مانند اين سخن كه ، « تو را به خدا ، دعوت مرا بپذير » يا « تورا به خدا اين كتاب را به من بده »
و بر اين سوگند هيچ گناه وكفارهاى ، نه بر سوگند خورنده و نه بر طرف ديگر مترتب نيست ، و طرف ديگر واجب نيست كه به خاطر سوگند ، خواسته سوگند خورنده را قبول كند ، اگر چه شايسته است كه به احترام نام مبارك خداوند خواسته او را قبول نمايد .
3 - سوگند تعهّد ، سوگندى است كه به موجب آن شخص سوگند خورنده خود را متعهّد ومكلّف به انجام و يا ترك عملى كند ، مانند اينكه شخصى بگويد « به خدا سوگند روز اول هر ماه را روزه مىگيرم » يا بگويد « به خداوند سوگند استعمال دخانيات را ترك مىكنم » .
اين سوگند بنابر شروطى كه خواهيم گفت منعقد شده وپايبندى به آن واجب ومخالفت با آن گناه بوده و احكام مفصلى بر آن مترتب است و اين همان سوگندى است كه در كتب فقهى از آن بحث شده است .
4 - سوگند بيهوده و آن سوگندى است كه بدون قصد ، اراده وتعهّد بر زبان جارى مىشود ، و در ميان بسيارى از مردم بنا به عادت در محاورات به كار مىرود ، به گونهاى كه در سخنانشان بدون قصد و بدون تعهّد بهچيزى ، به خداوند قسم مىخورند . خدا وند مردم را به خاطر اين نوع قسم مؤاخذه نمىكند زيرا كه او خود فرموده :
لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِى أَيْمَانِكُمْ « 1 » « خداوند شما را به خاطر سوگندهاى بيهوده « و خالى از اراده » مؤاخذه نمى كند » .
وبطور كلى سوگندهاى راست ، چه مربوط به گذشته ، يا حال و يا آينده باشد ، ونيز سوگندهاى بيهوده مكروه است ، مگر اينكه يادكردن سوگند براى دفع ظلم از خود يا ديگرى باشد . در حديثى از حضرت امام صادق ( ع ) آمده است « 2 » كه : « هر گز به دروغ يا
هامش
( 1 ) سوره مائده ، آيه 89 .
( 2 ) - بحار الانوار ج 73 ، ص 47 ومستدرك ج 16 ، باب 34 ، ص 77 .